De reddersdriehoek en de hulpverlening

De reddersdriehoek en waarom al te overtuigde therapeuten falen

Op dit moment zien we weer een opkomst van een ‘nieuw’ soort therapie voor seksueel misbruik. EMDR en Traumatherapie lijken de toverwoorden van deze tijd, samen met ‘wetenschappelijk onderbouwd’ en ‘evidence based’. Ongetwijfeld bewijzen deze methoden hun nut bij de verwerking van enkelvoudige trauma’s. Wellicht is er zelfs wat voor te zeggen om ze toe te passen bij seksueel misbruik. Maar als je denkt dat je ‘het’ antwoord hebt, dat voor ‘iedereen’ werkt, gaat het mis.

De mens uit het oog verloren

De fout zit hem niet in de kwaliteit van de therapie, maar in de vastheid van de overtuigingen van degene die ze toepassen. Natuurlijk boekt de methode resultaten bij een deel van de mensen die met (enkelvoudig) trauma te maken hebben. Dat betekent echter niet dat je, wanneer een cliënt niet goed reageert op jouw therapie, deze cliënt ‘onbehandelbaar’ kunt verklaren. Als dat gebeurt, ben je te overtuigd van je methode en ben je de mens uit het oog verloren.

De arrogantie van de hulpverlening

De arrogantie van een medisch/psychiatrisch establishment is, dat zij meent dat zij problemen van anderen kunnen oplossen. Dat zij (en zij alleen) de sleutel hebben. Wanneer je als cliënt dan ‘niet goed’ reageert op hun interventie, dan ligt dat natuurlijk niet aan hun methode. Dan krijg je als cliënt de schuld van het falen, immers de methode is ‘evidence based’. De cliënt wordt zo van slachtoffer tot beklaagde.

De reddersdriehoek in de praktijk

De reddersdriehoek of dramadriehoek, een beeld van hoe slachtoffers achtervolgd worden

Wanneer je als hulpverlener in de reddersdriehoek bent belandt, heb je in eerste instantie het idee dat je mensen goed helpt. Je redt mensen ‘uit de shit’, je helpt ze op de been. Soms lijkt dat te werken, al is ‘gered worden’ natuurlijk nog niet hetzelfde als ‘zelfredzaam’ worden.

Maar wanneer het slachtoffer zich niet gedraagt zoals jij verwacht, als het jouw hulp afwijst of zich niet wil laten redden, kom je in de omgekeerde reddersdriehoek terecht. In plaats van ‘het zielige slachtoffer’ zie je nu de ‘weerbarstige cliënt’ die allerlei dingen doet, waarvan jij hebt gezegd dat dat niet werkt.

Zit jij vol oordelen over je cliënt?

Vind je hem of haar:

  • zielig
  • slachtofferig
  • klagerig
  • weerbarstig
  • ongehoorzaam

Vind je dat je cliënt loopt te ‘shoppen’ en jou als hulpverlener niet serieus neemt? Als je van alles over je cliënt vindt, is het tijd om naar jezelf te gaan kijken.

Wat je vindt mag je houden!

Jouw oordeel is voor de cliënt volstrekt niet ter zake doend. De kans is groot dat je in de valkuil van de reddersdriehoek bent belandt. Jouw hulpverlening, hoe trots je ook bent op je model, werkt niet op dit moment. Tijd om aan jezelf toe te geven, dat jij op dit moment de cliënt niet voldoende kunt bieden. Tijd om je collega’s op te zoeken voor intervisie.

Intervisie rondom seksueel misbruik

Tweemaal per jaar organiseert het netwerk hulpverlening na seksueel misbruik een intervisiedag, specifiek over seksueel misbruik. Kijk op de intervisiepagina voor meer informatie.

 

Hulpverleners: dit is hoe seksueel misbruik voelt!

Ingezonden stuk voor hulpverleners

stekel-met-zonHieronder publiceer ik een ingezonden stuk. De auteur geeft er nu nog de voorkeur aan om anoniem te blijven, maar is druk bezig met haar proces van helen van seksueel misbruik. Ze gebruikt een prachtige metafoor waarmee ze hoopt dat hulpverleners beter zullen snappen hoeveel moed er nodig is om te kunnen helen van seksueel misbruik en om de hulpverlening te leren vertrouwen.

Helen van seksueel misbruik

Dit viel me laatst in, als een manier om te omschrijven hoe mijn proces voor me is. Misschien, als jullie als hulpverleners dit lezen, kunnen jullie je een voorstelling maken van hoe ik (en misschien anderen ook) me voel in mijn proces.

Door het ijs zakken, paniek!

Stel je voor je bent aan het schaatsen en zakt door het ijs. Je komt in het koude water terecht onder het ijs. Wat nu? Je hebt niet lang zuurstof en moet weer boven het ijs uit komen. Eerst de schrik, wat gebeurd er? Dan paniek, wat moet ik nu? (Wat voel je nu als je je dit inbeeld, jij daar onder het ijs? Onthoudt dat gevoel bij de rest van het stuk)

Een worsteling om weer boven te komen

Om weer boven water te komen zal je op zoek moeten naar een donker stuk. Daar is het wak. Dat is tegenstrijdig, aangezien mensen gauw bang zijn voor het donker. Naar het licht gaan lijkt veiliger, is vertrouwd. Maar op dat moment moet je wel die juiste beslissing nemen in je paniek en daarop vertrouwen, om weer te kunnen ademen en dus leven.

Hulp aanvaarden na een onveilige jeugd

Voor mijn gevoel, na mijn onveilige jeugd, sta ik ook op dit punt in contact met hulpverleners. IK ben degene die moet beseffen dat ik onder het ijs zit en dat ik daar niet meer kan overleven. Als ik daar blijf, ga ik (mijn gevoel) dood. Ook al heb ik het lang volgehouden dankzij het immens koude water (in koud water overleef je immers langer). Vervolgens zal ik de stap moeten zetten om op zoek te gaan naar het donkere gat waar IK doorheen moet. En snel, want ik hou het niet meer vol onder het ijs, nu ik besef hoe gevaarlijk het is daar.

Door de angst heen gaan

En dat is het moeilijkste punt. Ik zal dwars door al mijn angst moeten en geheel tegen mijn gevoel in moeten gaan: ik moet door dat donkere gat en erop vertrouwen dat ik het dan red. En het voelt als maar 1 kans hebben, 1 mogelijkheid om te kiezen wat het beste is om te doen. Onder dat ijs blijven, wat veilig en vertrouwd voelde, maar dat gevoel klopt ineens niet meer: paniek!!

Tegen mijn gevoel in leren vertrouwen

Of proberen onder het ijs vandaan te gaan. Door het donkere. Kortom: ik moet, dwars tegen mijn gevoel in, jullie als hulpverlener (het zwarte gat) vertrouwen. En snel! Terwijl ik nog niet eens op mezelf durf te vertrouwen. En hoe doe ik dat, als er nooit een basisvertrouwen heeft kunnen groeien, omdat alles zo onveilig en verwarrend was?

Geen weg terug en de weg vooruit is heel eng

Zolang iemand je kan blijven vertellen dat door dat gat gaan de enige optie is, is er kans van slagen. Zeggen dat het veilig is heeft geen zin, daar zal ik mezelf van moeten overtuigen. En dan nog, als ik door dat gat ga, zie ik een andere wereld die me overweldigd. Die ik vergeten ben en die veranderd is in de tijd onder dat ijs. Een wereld waar ik geen besef van had. Veilig, maar ook eng.

Rouwen om wat ik gemist heb

En pijnlijk om wat ik al die jaren gemist heb. Denk je maar eens in dat je je overoverovergrootvader de wereld van tegenwoordig kon laten zien; dat zou toch gaaf zijn? Ja, voor jou… Je zou enthousiast kunnen vertellen over de wereld die jij mee gemaakt heb. Hij zou waarschijnlijk doodsangsten uitstaan met al die technologie en bewegende objecten van tegenwoordig!! Hij zal heel veel tijd nodig hebben om daar stapje voor stapje aan te wennen, en hij zal ook dingen nutteloos en stom vinden. En tsja, wat is daarin ‘de waarheid’?

Langzaam, geduld, vertrouwen, stapje voor stapje

Zoals die overoverovergrootvader van je voel ik me nu ook soms, als ik met mijn hoofd boven het water ben (stoer he, soms ben ik al ff boven water). En soms zal ik dan weer liever even in dat wak zakken. Niet tot onder het ijs, van waaruit ik de weg niet meer terug weet, maar gewoon in het wak blijven. Net zo lang tot het voor mij goed voelt om steeds een stapje verder bij mijn gevaarlijke, maar vertrouwde wak weg te gaan. Langzaam eruit, en steeds verder ervan verwijderd. In een wereld die veilig voelt. Lekker warm! En daar hebben jullie mij dan bij geholpen, gaaf he?

De definitie van seksueel misbruik

De wettelijke definitie van seksueel misbruikDe wettelijke definitie van seksueel misbruik is eenduidig en absoluut

De wet heeft een heel duidelijke en eenduidige definitie van seksueel misbruik: Alle seksuele contacten tussen een kind en een volwassene is misbruik en strafbaar. Daarbij gaat het om alle handelingen die seksuele bevrediging tot doel hebben. Dit is inclusief het maken van foto’s, het betasten, het blootstellen aan (plaatjes van) seksuele handelingen van anderen, naast alle vormen van ‘hands-on’ seksueel contact. De leeftijdsgrens is 16 jaar in Nederland.

Ook tussen leeftijdsgenootjes is seks verboden

Er is maar een klein ‘grijs gebied’ en dat is seksuele handelingen tussen leeftijdsgenootjes, waarbij er geen sprake is van dwang of geweld. Daarbij is een leeftijdsverschil van maximaal een jaar een soort regel. Alle andere seksuele contacten, ook tussen kinderen onderling is dus strafbaar. Daarbij zal de rechter ongetwijfeld de leeftijd van de dader in zijn of haar overwegingen meenemen, maar de wet is eenduidig: Van kinderen blijf je gewoon af!

De definitie van seksueel misbruik en de hulpverlening

In een hulpverleningstraject kan een andere definitie van seksueel misbruik handig zijn. Voor het slachtoffer of de volwassen overlever van seksueel misbruik kan het verwarrend zijn. Ja, de wet noemt alles wat er gebeurd is seksueel misbruik, maar de ervaring van de aanraking kan gedifferentieerd zijn. Hoe jij het ervaren hebt zou wat mij betreft in de hulpverlening leidend moeten zijn.

De meldcode om handelingsverlegenheid te doorbreken

Door de meldcode heeft de hulpverlener, binnen zijn of haar organisatie, de verplichting om een stappenplan te volgen, waarbij melding gedaan wordt van (vermoedens van) seksueel misbruik. Daarbij is het wel zaak om de wettelijke definitie van seksueel misbruik te hanteren. Hopelijk wordt door het invoeren van de meldcode een deel van de handelingsverlegenheid van zorgprofessionals doorbroken. Het is immers gemakkelijker om iets te doen, als je een richtlijn hebt voor wát je dan precies moet doen.

De definitie van seksueel misbruik en de persoonlijke ervaring

Waar mensen last van hebben, is veel minder eenduidig dan de wettelijke definitie. Zo had ik een klant wiens vader vroeger haar anus uitgebreid waste met zeep. Van jongs af aan was dat zo de gewoonte. Dit was voor haar geen misbruik ervaring. Vanaf dat ze 8 jaar was, was haar vader echter ook begonnen met ‘seksuele voorlichting’ in de praktijk. Dit had ze als zeer beschamend ervaren en daar had ze erg veel last van.

De definitie van seksueel misbruik voor iedereen anders?

Is de conclusie van dit verhaal dat seksueel misbruik voor iedereen iets anders is? Ik denk deels. Voor de wet zijn scherpe definities handig en bruikbaar. Ze geven een helder idee over de strafbaarheid van de gepleegde feiten. Voor dat deel werkt de wettelijke definitie dan ook prima. In de hulpverlening ben ik geneigd om de definitie deels af te laten hangen van hoeveel lijdenslast het slachtoffer ervaart.

Let op: de meeste slachtoffer onderrapporteren het seksueel misbruik

Daarbij is het wel zaak om je ervan bewust te zijn dat de meeste slachtoffers de neiging hebben om het misbruik te bagatelliseren (en te onderrapporteren), als een onderdeel van hun afweermechanismen. Dan kan het helpen als je de vraag of het seksueel misbruik was, van hun persoon afhaalt. ‘Als iemand dit met je dochter zou doen, zou je het dan verontrustend vinden?’. Vaak als je de vraag op deze indirecte manier benadert krijg je een ander antwoord.

Zelf de regie in handen nemen

Mensen die seksueel misbruikt zijn kunnen zelf bepalen, waar zij het meeste last van hebben (gehad). Juist bij seksueel misbruik is het belangrijk dat het slachtoffer zelf de regie terug in handen krijgt. Daarbij hoort dat ze zelf mogen aangeven waar ze het meeste last van hebben en waar ze in de begeleiding aan willen werken.

Slachtofferschap erkennen

Je bént slachtoffer

Het erkennen van het slachtofferschap is een belangrijke stap in het helen van seksueel misbruik. Seksueel misbruik is iets wat je wordt aangedaan. Als kind heb je niet de keuze gehad om nee te zeggen tegen het misbruik. Als kind heb je daar domweg het gereedschap niet voor: de pleger is nagenoeg altijd groter en sterker, vaak ook nog iemand die sowieso al de macht over je heeft. De enige keuze die je nog rest is een manier vinden om er mee om te gaan. Je bent slachtoffer, maar je hoeft niet je hele leven in de slachtofferrol te blijven. Wél is het nodig dat je erkent dat je machteloos, weerloos was. Anders neem jij de schuld op je, voor iets wat jij niet misdaan hebt.

Omarm het slachtoffer in jezelf

Slachtoffergedrag is klagen en ergens in blijven hangen. Slachtoffergedrag vertonen is dus wezenlijk anders dan het slachtoffer in jezelf erkennen. Slachtoffergedrag is het weigeren om verantwoordelijkheid te nemen in het hier en nu, voor waar je nu bent, als volwassene. Je slachtofferschap erkennen is het tegendeel van er in blijven hangen. Het slachtoffer in jezelf omarmen is jezelf de erkenning geven die je nodig hebt, is de verantwoording van je leven op je nemen en goed voor jezelf zorgen.

Bagatelliseren van slachtofferschap

Bagatelliseren is iets waar ‘wij slachtoffers van seksueel misbruik’ heel goed in zijn. Het is een manier van overleven, doen alsof het niet zo erg is wat er is gebeurd. Doen alsof het onze eigen schuld was. Maar het is wél erg. Als kind ben je geconfronteerd met een seksuele beleving waar je nog niet aan toe was en niet om hebt gevraagd. Je bent in je eigenheid aangetast.

Zorg voor je authentieke zelf

Helen van seksueel misbruik is een langdurig en gelaagd proces. Het is knokken, de waarheid van het verleden onder ogen zien, het trauma erkennen. Het is ook het erkennen van je slachtofferschap. Erkennen dat je, vanaf het moment dat je voor het eerst misbruikt werd, echt slachtoffer was. Dat je er niets aan kon doen en dat je, zo kwetsbaar als je was, slachtoffer werd van iemand die het niet goed met je voor had. Voor dat kwetsbare stuk in jezelf moet je leren zorgen. Dit is je authentieke zelf, je gekwetste innerlijke kind. Het echte slachtoffer van seksueel misbruik.

Wie gelooft je wanneer je door een vrouw wordt misbruikt?

Wie gelooft je wanneer je door een vrouw wordt misbruikt?

Uit de spreekkamer van Lucia Rademaker, WaterlandPraktijk Purmerend.

Lang geleden vertelde mijn cliënt Arend een jeugdherinnering aan het contact met zijn moeder:

‘Hoewel ik altijd erg mijn best deed om mijn kille moeder te behagen en te gehoorzamen, was er altijd wel een reden waarom zij meende mijn lijf hardvochtig te moeten afranselen. Zij was het ook die mij vastbond in mijn ledikant, omdat ik het niet kon laten met mijn hoofd te bonken. Daar werd ze héél geïrriteerd van. Maar samen met haar in het warme badwater kon mijn huid haar strelingen verwachten. Lieve woordjes, zachte kusjes, zachte handen, zachte zeep over mijn hele lichaam. Wanneer zij mij over haar borsten en onderlichaam liet glijden noemde zij mij ‘haar lieve badspons-mannetje’. Ze kuste mij ook veelvuldig op mijn piemeltje en zoog eraan. Als het klaar was droogde ze me af en kreeg ik een koetjesreepje. Ik voelde mij daarna dan altijd heel warm.’

 

Gevolgen op latere leeftijd

Toen we mogelijke gevolgen hiervan op het gebied van seksualiteit en relatievorming besproken, bleek dat zijn vrouw hem tijdens de seks regelmatig tegen zijn wil aan zijn penis door de kamer trok. Ze bagatelliseerde zijn pijn en lachte zijn bezwaren weg. Toen hij erover vertelde lachte Arend ook, alsof het een pikant seksueel wapenfeit was, maar keek er tegelijkertijd heel ongemakkelijk bij.

Zowel de ervaring met zijn moeder als met zijn vrouw herkende hij niet als seksueel misbruik. Hij bagatelliseerde het. Door vroegere hulpverleners was hem nooit naar zijn emoties daarover gevraagd. Ook niet naar de mogelijke gevolgen ervan voor zijn seksuele beleving en relatievorming.

Daders, slachtoffers én behandelaars bagatelliseren

Later in de behandeling was een ontmoeting met zijn moeder mogelijk. Haar reactie was in eerste instantie ontkennend, vervolgens bagatelliseerde ze het ook. Ze zei dat het onschuldig en best wel liefdevol was geweest. Op mijn vraag of haar zoon er nadelige effecten van zou kunnen hebben overgehouden reageerde ze met verbazing.

Als je dit leest, dan vraag je je wellicht af of er factoren zijn die maken dat zowel daders, slachtoffers als behandelaars het seksueel misbruik door vrouwen bagatelliseren. En die zijn er. Welke factoren dit zijn kun je lezen in mijn onderzoeki. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat hulpverleners niet weten dat niet jongens maar volwassen mannen het vaakst door vrouwen worden misbruikt.

Taboe in het kwadraat

Door dit taboe wat op seksueel misbruik door vrouwelijke daders rust schiet de hulpverlening en behandeling aan zowel de slachtoffers als daders ernstig tekort. De beschikbare kennis over dit onderwerp wordt niet benut, genegeerd of zelfs vervormd.

Ontkennen en bagatelliseren is beschadigend

Slachtoffers lopen niet alleen een trauma op, maar als je als volwassen man het seksuele slachtoffer van een vrouw (het zg zwakkere geslacht) bent, brengt dit extra schaamte, vernedering en aantasting van de mannelijkheid met zich mee. Verder leidt ontkenning van de ervaringen van het slachtoffer (of dat nou door anderen of door jezelf ontkend wordt) in de meeste gevallen ook nog eens tot secundaire victimisatie, ook bij onthulling op latere leeftijd.

En wie gelooft je, wanneer niet je vader maar je moeder je seksueel misbruikt?

Op Helen van seksueel misbruik schreef Jessica hierover als lotgenoot een gastblog.

De misbruiker is zelden een onbekende

De misbruiker is meestal een bekende

Het zal jullie niet ontgaan zijn, verwacht ik, dat de Nationaal Rapporteur onlangs een nieuw onderzoek naar buiten bracht getiteld: ‘Ontucht voor de rechter’. De uitkomst is voor mensen die zich in het thema seksueel misbruik verdiepen niet verrassend, wel verhelderend: Bij verreweg het meeste seksueel misbruik dat wordt gepleegd, is de misbruiker een bekende of familie van het slachtoffer.

Het belang van dit onderzoek naar de misbruiker

Is dit onderzoek oude wijn in nieuwe zakken? Of is er werkelijk nieuws te melden. Voor wie zich er in verdiept heeft zijn de cijfers allang bekend, zelfs meer uitgesproken dan in dit onderzoek. De waarde van dit onderzoek is dat het op geen enkele manier te weerleggen is. Het gaat om onderzoek onder veroordeelde zedencriminelen en de cijfers over ‘de misbruiker’ hieruit gelden dus als uiterst betrouwbaar.

Interview over ‘De misbruiker is zelden een onbekende’

Over dit onderzoek ben ik geïnterviewd door jonge journalisten die in Tilburg de opleiding journalistiek volgen. Hieronder vind je het filmpje dat zij van mij en Thérése Bravenboer maakten.

Misbruikte kinderen worden meestal door bekenden misbruikt

Wat uit het filmpje duidelijk wordt is dat de percentages uit het onderzoek echt de ondergrens zijn. Gezien wat Thérése vertelt over de percentages van geseponeerde zaken, mag je verwachten dat de werkelijke percentages nog vele malen hoger uit zullen vallen. Dat betekent dat veel kinderen juist door een bekende misbruiker worden misbruikt.

Partners in beeld – het boek

cover boek: partners in beeldPartners in beeld – het boek

Nog een paar dagen, dan komt de proefdruk van het boek ‘Partners in beeld’ van de drukker. Mijn aandeel in het produceren van het boek, het schrijven, is klaar. Tijd om me op de promotie van ‘Partners in beeld’ te richten. Want een boek dat in de doos blijft, bereikt zijn doel niet.

De partner betrekken bij de hulpverlening

Het boek biedt een uniek perspectief op de rol van de partner van iemand die seksueel misbruikt is. De partner wordt door de hulpverlening maar al te vaak over het hoofd gezien, terwijl hij of zij een waardevolle bijdrage kan leveren aan het proces van de overlever. Maar er is meer.

De partner als hulpvrager

De partner zelf loopt een groot risico op secundaire traumatisering. De traumareacties van iemand die seksueel misbruikt is, kunnen juist in de intieme relatie behoorlijk opspelen. Als partner sta je vaak machteloos en moedeloos te kijken naar wat er in en met je lief gebeurt.

Uitdagingen te over

Stemmingswisselingen, patronen van aantrekken en afstoten, triggers, depressies, herbelevingen en nachtmerries: de overlever heeft er last van, maar de partner net zo goed. Veel partners gaan in een vermijdend patroon, gaan conflicten uit de weg, zoeken hun heil elders: sport, werk, hobbies… Tegen de tijd dat ze hulp zoeken, lopen ze vaak al jaren op eieren.

Partner in de praktijk

In mijn praktijk komen partners vaak eerst voor hulp voor hun lief. Na verloop van tijd komen ze dan schoorvoetend met hun eigen hulpvraag. De opluchting is groot als blijkt dat ik juist ook hun problemen benoem en aandacht geef.

Doe de partnercheck

Wanneer ik een overlever van seksueel misbruik in de praktijk krijg, doe ik over het algemeen ook de partnercheck. Wat is de partnercheck? Heel eenvoudig: vraag bij iemand die seksueel misbruikt is altijd of er een partner in beeld is. Check of de partner op de hoogte is van het misbruik en de therapie. Check of de partner positief betrokken is. Check of de partner bij kan dragen aan het therapeutisch proces én check of de partner een hulpvraag heeft.

Waarom je dit boek moet kopen

Om partners goed van dienst te kunnen zijn, is het van belang dat je op de hoogte bent van welke soorten problemen er kunnen spelen. ‘Partners in beeld’ is daarbij een onmisbare bron van informatie over dit thema.

Voorverkoop

‘Partners in beeld’ komt op 9 april 2016 uit, maar als je het in de voorverkoop bestelt, krijg je een gesigneerd exemplaar op de verschijningsdatum toegestuurd.

Let op!

Deelnemers van het symposium ‘Partners in beeld’ krijgen het boek op het symposium. Tenzij je er twee wilt, hoef je dan dus niet te bestellen.

ISBN/EAN: 978-90-822916-5-0
Titel: Partners in beeld
Subtitel: seksueel misbruik raakt het hart van je relatie

Bestel het boek hier

 

Helaas kunnen we het boek nog niet in België leveren. We zoeken naar een oplossing, maar verblijf je in België, stuur ons dan een berichtje, dan melden we wanneer we kunnen leveren.

Gezocht: therapeuten die niet bang zijn voor seksueel misbruik

Omgaan met seksueel misbruik vraagt véél van een therapeut

Wanneer klanten seksueel misbruikt zijn, hebben ze vaak een veelheid aan problemen. Problemen rond vertrouwen, moeite met autoriteit, grenzeloosheid en wantrouwen naar de hulpverlener zijn maar enkele van de problemen die de relatie met de hulpverlener bemoeilijken.

Onbegrip, ongeloof en walging

Mensen die seksueel misbruikt zijn, komen het regelmatig tegen: onbegrip, ongeloof en walging. Hoe ga jij daar mee om als therapeut? Kun jij verhalen horen die te erg of ongeloofwaardig of ronduit walgelijk zijn? Kun je recht doen aan je eigen reacties, zonder de klant in de kou te laten staan?

 

De missie van hulpverlening na seksueel misbruik

Onze missie is om de hulp na seksueel misbruik te verbeteren én beter zichtbaar te maken. Dat kunnen we niet alleen, daar hebben we jouw hulp bij nodig! Ben jij als therapeut betrokken bij cliënten die een verleden hebben van seksueel misbruik? Sluit onze missie aan bij de jouwe? Kom ons netwerk versterken!

Hulp bieden na seksueel misbruik geeft voldoening

Seksueel misbruik vraagt veel van je als therapeut en niet iedereen kan het zomaar. Het vraagt om speciale inzet en kennis van jouw kant, om mensen met zo’n belast verleden goed te kunnen helpen. In opleidingen wordt er (volgens ons) te weinig aandacht aan besteed. Weet jij genoeg over seksueel misbruik om echt te kunnen helpen?

Symposium ‘Wat wél werkt’

Het symposium ‘Wat wél werkt’ is een serie symposia gericht op leren van ervaren hulpverleners die werken met klanten die seksueel misbruik hebben meegemaakt. Elk symposium heeft een ander thema, gerelateerd aan seksueel misbruik. Wil je weten wat het thema voor het eerstvolgende symposium is?  Klik hier voor meer informatie.

Sluit je aan bij het netwerk ‘Hulpverlening na seksueel misbruik’

  • Ben jij niet bang om met seksueel misbruikte mensen te werken?
  • Wil jij de zichtbaarheid van de hulp na seksueel misbruik vergroten?
  • Zoek jij klanten die naar jou op zoek zijn?
  • Zoek jij aansluiting bij collega’s waar je met een gerust hart naar doorverwijst?

Jouw aanbod op de therapeuten-site?

Wil je meer weten? Deelnemer worden? Lees eerst goed de voorwaarden door. Die staan op info voor therapeuten. Onderaan die pagina kun je dan gelijk je intake-formulier invullen en dan nemen we contact op voor een afspraak.

Andere manieren om bij te dragen

Heb je andere ideeën? Wil je op jouw eigen manier bijdragen aan onze missie? Neem contact op! Samen zijn we sterker!

Inleiding van Marianne Quax bij boeklancering

Boeklancering Ivonne Meeuwsen: Inleiding door Marianne Quax

Jeugdzorg en seksueel misbruik

Gemengde leefgroepen, ja of nee?

Vrijdag 26 juni 2015

boeklancering 26-6-2015-2Goedemiddag dames en heren,

Of kan ik beter zeggen ‘goedemiddag nieuwsgierigen naar het nieuwe boek van Ivonne Meeuwsen’?
Geïnteresseerd zijn we zeker, anders waren we hier vandaag niet met z’n allen bijeen.

Geïnteresseerd zijn we denk ik in het onderwerp waar Ivonne deze keer over heeft geschreven ‘Jeugdzorg en seksueel misbruik. Gemengde leefgroepen, ja of nee?’

Het derde boek van Ivonne Meeuwsen!

En in ras tempo gevolgd op de eerste twee boeken. Vorig jaar beschreef Ivonne in ‘Hulpverlening na seksueel misbruik. Wegwijzer in Traumaland’ dat het vinden van de juiste hulp na seksueel misbruik een langdurig en gelaagd proces is.

Geschikt studieboek voor de minor ‘Geweld in de leefomgeving’

Met Ivonne’s eerste boek ‘Helen van seksueel misbruik. Het trauma voorbij’ ben ik als docent, betrokken bij de minor Geweld in de leefomgeving van de Hogeschool Rotterdam, enorm blij. Voor de module seksueel geweld van de minor is dit boek verplichte literatuur. De jaren daarvoor (2013) was er geen goed lesboek te vinden voor deze module. Vele zelfhulpboeken, ervaringsverhalen, maar niet een boek dat én beschrijft hoe seksueel misbruik kan ontstaan en wat het met iemand doet én ook beschrijft hoe je kunt helen. Een boek geschreven door een ervaringsdeskundige professional!

En dan nu ‘Jeugdzorg en seksueel misbruik. Gemengde leefgroepen, ja of nee?’

‘Jeugdzorg’ en ‘seksueel misbruik’ zijn helaas twee woorden, die nogal eens met elkaar verbonden zijn. Op 8 oktober 2012 presenteerde de commissie Samson de uitkomsten van haar onderzoek ‘Omringd door zorg, toch niet veilig’ naar het seksueel misbruik van door de overheid uit huis geplaatste kinderen van 1945 tot dan toe (2012).

  • Kinderen die in een residentiele jeugzorginstelling verbleven, bleken bijna twee keer zo vaak misbruikt te worden als thuiswonende kinderen.
  • En licht verstandelijk liepen driemaal zoveel risico op seksueel misbruik.
  • Meisjes zijn meer dan twee keer zo vaak slachtoffer als jongens.
  • De pleger bleek in iets meer dan de helft van de gevallen een leeftijdgenoot te zijn.

Begrijpelijk dat de commissie Samson t.a.v. de samenstelling van de leefgroep de aanbeveling deed een grondige risicoanalyse te doen. Leeftijd, kwetsbaarheid en problematiek zijn volgens de commissie Samson belangrijke variabelen om bij plaatsing in een leefgroep rekening mee te houden.

Er dient expliciet gekeken te worden of plaatsing in een gemengde leefgroep gewenst is, omdat deze risicoverhogend kan zijn, vooral voor meisjes.
Maar hoe doe je zo’n risicoanalyse hoor ik je denken. Carla Rus heeft ons immers uitgelegd hoe het zit met de onzichtbaarheidsmantel waarmee het seksueel misbruik wordt bedekt.

Bezitten wij, professionals, de vaardigheden om seksueel misbruik te herkennen?

En hoe zit het met onze vaardigheden om het uberhaupt over seksualiteit met de jongeren te hebben? Om maar niet te spreken van seksueel misbruik bespreken.

Plaatsvervangende schaamte bekroop mij toen ik in de speciale editie van het Tijdschrift Kindermishandeling de pyramide zag met cijfers:

Van de 46.826 kinderen die in de residentiële jeugdzorg en pleegzorg verblijven, gaven ong. 6.696 kinderen aan misbruikt te zijn. En van die 6.696 zijn er maar ong. 134 misbruiksituaties door ons professionals waargenomen!

Het is niet alleen beschamend dat wij, professionals, maar 134 van de 6696 misbruiksituaties waarnemen, maar we hebben ook 6.696 kinderen in de kou laten staan.

Vandaag de lancering van ‘Jeugdzorg en seksueel misbruik. Gemengde leefgroepen, ja of nee?’.

Ik verwacht er veel van Ivonne gezien je twee eerdere boeken waarin je als ervaringsdeskundige boven je eigen pijn uit kunt stijgen en de dingen kunt benoemen!

Je gaat het eerste exemplaar van dit boek zo meteen overhandigen aan Corinne Dettmeijer, nationaal rapporteur mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen. Een gepaste persoon om jouw eerste exemplaar aan te overhandigen. Als rechter heeft Corinne, belast met jeugdzaken en familiezaken veel met het onderwerp seksueel misbruik te maken gehad. Maar ook in nationale en internationale commissies en adviesorganen op het terrein van het jeugdbeschermings- en jeugdstrafrecht en zeker als nationaal rapporteur.

Wat doet een nationaal rapporteur?

De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen rapporteert aan de regering over de aard en omvang van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen in Nederland.

Zij monitort de effecten van het beleid dat op deze terreinen wordt gevoerd en doet aanbevelingen om de aanpak van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen te verbeteren. Dat doet ze natuurlijk niet alleen; 13 medewerkers ondersteunen haar daarbij.

Dus, Ivonne, een meer geschiktere professional dan Corinne Dettmeijer had je niet kunnen vragen om het eerste exemplaar van jouw boek te overhandigen.
De vloer is voor jou, Ivonne, en Corinne en vooral voor ‘Jeugdzorg en seksueel misbruik. Gemengde leefgroepen, ja of nee?’

 

Wie is Marianne Quax

Haar staat van dienst: Trainer meldcode, coördinator Stichting Zijweg, tot voor kort bestuurslid Academie voor Vrouwen tegen Geweld én docent aan de Hogeschool Rotterdam betrokken bij de minor Geweld in huiselijke kring.

Persoonlijk: bevlogen, betrokken, een mensenmens. Hartelijk, hart op de tong en hartverwarmend. 🙂

Marianne Quax

De impact van seksueel misbruik op zwangerschap

Seksueel misbruik heeft impact op zwangerschap

Seksueel misbruik heeft een grote impact op zwangerschap. Veel vrouwen weten niet dat tijdens de zwangerschap, de bevalling of het kraambed het seksueel misbruik verleden een grote rol kan spelen. Ook weten ze niet wat ze hierin mogen en kunnen verwachten van een verloskundige.

zwijgen

Wij, Joanne de Kat en Hanna van Meijeren, zijn twee verloskunde studenten. We hebben onderzoek gedaan naar de lichamelijke en psychische gevolgen van seksueel misbruik voor de zwangerschap, de bevalling en het kraambed. Ook hebben we gekeken naar de verloskundige begeleidingservaring van vrouwen die seksueel misbruikt zijn. Hieronder volgens onze belangrijkste conclusies uit het onderzoek

Lichamelijke gevolgen

De lichamelijke gevolgen van seksueel misbruik die tijdens de zwangerschap een rol kunnen spelen zijn:

  • verhoogde kans op risicogedrag (alcoholgebruik of roken)
  • moeite hebben met de medische onderzoeken en controles
  • extreme misselijkheid
  • blaasontstekingen
  • eetstoornissen
  • verhoogde kans op vroegtijdige weeën
  • vaginisme, verkramping in het bekkenbodem gebied

Psychische gevolgen

De psychische gevolgen die tijdens de zwangerschap, bevalling en daarna voor problemen kunnen zorgen zijn:

  • extreme angst (voor onderzoeken, voor de baring, voor moederschap)
  • angsten over de moeder en kind-binding
  • herbelevingen tijdens de baring (controleverlies in het bekkengebied)
  • dissociatie
  • verstoorde lichaamsbeleving, haat voor het lichaam
  • niet goed om kunnen gaan met hevige emoties
  • depressieve gevoelens
  • verhoogde kans op postpartum depressie
  • post traumatische stress stoornis

“De ervaringen van de bevalling (…) en de periode erna heb ik als uh.. traumatisch ervaren”.

 

Wat doet de verloskundige eraan?

Uit het onderzoek blijkt dat er door verloskundigen en cliënten nog te weinig gesproken te worden over seksueel misbruik. Dit komt deels doordat er op seksueel misbruik nog steeds een taboe rust en deels doordat de cliënten (en verloskundigen) niet altijd weten welke impact seksueel misbruik kan hebben op de zwangerschap, bevalling en het kraambed.

Vragen naar negatieve seksuele ervaringen

Sinds 2007 vragen verloskundigen standaard bij de intake naar een negatieve seksuele ervaring. Op deze manier proberen ze klanten uit te nodigen om het seksueel misbruik bespreekbaar te maken. Alleen als het seksueel misbruik bekend is, kan de begeleiding tijdens de zwangerschap hierop worden aangepast. Uit de ervaring van een enkeling bij wie seksueel misbruik wel uitgebreid van te voren besproken is, blijkt dat er minder klachten zijn, vooral als de verloskundige begeleiding daadwerkelijk is aangepast.

“Ik maakte het direct bekend… (…).. en.. zij gingen daar ook gelijk goed mee om.. (…) toen kwam er direct ook heel veel op.. en dat was ook direct van.., hoe wil je dat zien eigenlijk.. Ze begon er ook direct over, dat het bekend is..(…) dat was eigenlijk wel heel fijn hoe ze dat deden.. dat vond ik wel.”

 

Vooraf is beter dan achteraf

In dit onderzoek bleek dat de meeste vrouwen pas achteraf beseften welke invloed hun verleden heeft gehad op het krijgen van een kind. Dat is jammer want met aangepaste begeleiding had hen wellicht veel leed bespaard kunnen blijven. Alle vrouwen in het onderzoek gaven aan dat zij een aangepaste begeleiding hadden willen krijgen.

Wat is van belang in de begeleiding?

Wat de onderzochte vrouwen van belang vonden in de verloskundige begeleiding is:

  • het bespreekbaar maken van seksueel misbruik
  • uitleg over de impact van seksueel misbruik
  • een vertrouwensband
  • een luisterend oor
  • het serieus nemen van de wensen
  • persoonlijke betrokkenheid van de verloskundige
  • uitleg bij alle handelingen die de verloskundige verricht
  • een coachende rol van de verloskundige

Bij de vrouwen van wie het seksueel misbruik bekend was bij de verloskundige, was er over het algemeen sprake van een positieve begeleidingservaring. De verloskundige stemde dan zijn of haar zorg af op de wensen van de cliënte.

“Het deed mij goed om te horen dat ze zei, dat ze mijn signalen zou volgen, zeg maar.. en dat ze mijn, mijn tempo zou volgen”.

Voor een enkeling was de zwangerschap zelfs een helende ervaring:

“Ik oordeel mijn lichaam vaker dan ik moet veroordelen, omdat ik de schuld bij mij leg.. En op het moment dat ik beviel en het kindje bij mij in mijn buik groeide.. dan.. ik heb daar wel respect voor gekregen.. voor mijn lichaam..”

 

Wat mag je verwachten van de verloskundige

Als je als vrouw seksueel misbruikt ben, mag je verwachten van de verloskundige dat:

  • je dit bij hem of haar, in vertrouwen, bespreekbaar kunt maken
  • de verloskundige zijn of haar zorg aan jou zal aanpassen
  • je advies kan geven over mogelijkheden van andere hulpverlening met wie je seksueel misbruik kunt bespreken

Het doel van al die zorgvuldigheid is dat je, ondanks de impact die seksueel misbruik met zich mee kan brengen, een onvergetelijke mooie ervaring krijgt wanneer je moeder wordt.

Advies aan verloskundigen

Vragen naar Negatieve Seksuele Ervaringen is al een tijdje gemeengoed. Wat er aan begeleidingswensen vanuit de klant ligt is helder en eenduidig uit dit onderzoek gekomen:

  • uitleg over de (mogelijke) impact van seksueel misbruik op de zwangerschap
  • luisteren naar de wensen van de klant
  • een coachende rol voor de verloskundige
  • voorzien in een goede doorverwijzing waar nodig

Advies op basis van dit onderzoek

Het zou mooi zijn als:

  • er (bij) scholing ontwikkeld wordt voor verloskundigen over de (mogelijke) impact van seksueel misbruik op de zwangerschap
  • een informatiefolder ontwikkeld wordt waarin de (mogelijke) impact van seksueel misbruik op de zwangerschap in heldere bewoordingen wordt uitgelegd.
  • verloskundigen zich zouden specialiseren in de begeleiding van zwangeren met een verleden van seksueel misbruik
  • verloskundigen een netwerk van coaches en begeleiders hebben waar zij hun klanten naar door kunnen verwijzen

Wil je het hele onderzoek lezen? Klik dan hier.

(Door: J. de Kat en M.H. van Meijeren, vierdejaars verloskundestudenten)

Inmiddels heb ik naar aanleiding van o.a. dit onderzoek en een vervolgonderzoek een boek geschreven: Zwangerschap na seksueel misbruik. Hier verkrijgbaar