De impact van seksueel misbruik op zwangerschap

Seksueel misbruik heeft impact op zwangerschap

Seksueel misbruik heeft een grote impact op zwangerschap. Veel vrouwen weten niet dat tijdens de zwangerschap, de bevalling of het kraambed het seksueel misbruik verleden een grote rol kan spelen. Ook weten ze niet wat ze hierin mogen en kunnen verwachten van een verloskundige.

zwijgen

Wij, Joanne de Kat en Hanna van Meijeren, zijn twee verloskunde studenten. We hebben onderzoek gedaan naar de lichamelijke en psychische gevolgen van seksueel misbruik voor de zwangerschap, de bevalling en het kraambed. Ook hebben we gekeken naar de verloskundige begeleidingservaring van vrouwen die seksueel misbruikt zijn. Hieronder volgens onze belangrijkste conclusies uit het onderzoek

Lichamelijke gevolgen

De lichamelijke gevolgen van seksueel misbruik die tijdens de zwangerschap een rol kunnen spelen zijn:

  • verhoogde kans op risicogedrag (alcoholgebruik of roken)
  • moeite hebben met de medische onderzoeken en controles
  • extreme misselijkheid
  • blaasontstekingen
  • eetstoornissen
  • verhoogde kans op vroegtijdige weeën
  • vaginisme, verkramping in het bekkenbodem gebied

Psychische gevolgen

De psychische gevolgen die tijdens de zwangerschap, bevalling en daarna voor problemen kunnen zorgen zijn:

  • extreme angst (voor onderzoeken, voor de baring, voor moederschap)
  • angsten over de moeder en kind-binding
  • herbelevingen tijdens de baring (controleverlies in het bekkengebied)
  • dissociatie
  • verstoorde lichaamsbeleving, haat voor het lichaam
  • niet goed om kunnen gaan met hevige emoties
  • depressieve gevoelens
  • verhoogde kans op postpartum depressie
  • post traumatische stress stoornis

“De ervaringen van de bevalling (…) en de periode erna heb ik als uh.. traumatisch ervaren”.

 

Wat doet de verloskundige eraan?

Uit het onderzoek blijkt dat er door verloskundigen en cliënten nog te weinig gesproken te worden over seksueel misbruik. Dit komt deels doordat er op seksueel misbruik nog steeds een taboe rust en deels doordat de cliënten (en verloskundigen) niet altijd weten welke impact seksueel misbruik kan hebben op de zwangerschap, bevalling en het kraambed.

Vragen naar negatieve seksuele ervaringen

Sinds 2007 vragen verloskundigen standaard bij de intake naar een negatieve seksuele ervaring. Op deze manier proberen ze klanten uit te nodigen om het seksueel misbruik bespreekbaar te maken. Alleen als het seksueel misbruik bekend is, kan de begeleiding tijdens de zwangerschap hierop worden aangepast. Uit de ervaring van een enkeling bij wie seksueel misbruik wel uitgebreid van te voren besproken is, blijkt dat er minder klachten zijn, vooral als de verloskundige begeleiding daadwerkelijk is aangepast.

“Ik maakte het direct bekend… (…).. en.. zij gingen daar ook gelijk goed mee om.. (…) toen kwam er direct ook heel veel op.. en dat was ook direct van.., hoe wil je dat zien eigenlijk.. Ze begon er ook direct over, dat het bekend is..(…) dat was eigenlijk wel heel fijn hoe ze dat deden.. dat vond ik wel.”

 

Vooraf is beter dan achteraf

In dit onderzoek bleek dat de meeste vrouwen pas achteraf beseften welke invloed hun verleden heeft gehad op het krijgen van een kind. Dat is jammer want met aangepaste begeleiding had hen wellicht veel leed bespaard kunnen blijven. Alle vrouwen in het onderzoek gaven aan dat zij een aangepaste begeleiding hadden willen krijgen.

Wat is van belang in de begeleiding?

Wat de onderzochte vrouwen van belang vonden in de verloskundige begeleiding is:

  • het bespreekbaar maken van seksueel misbruik
  • uitleg over de impact van seksueel misbruik
  • een vertrouwensband
  • een luisterend oor
  • het serieus nemen van de wensen
  • persoonlijke betrokkenheid van de verloskundige
  • uitleg bij alle handelingen die de verloskundige verricht
  • een coachende rol van de verloskundige

Bij de vrouwen van wie het seksueel misbruik bekend was bij de verloskundige, was er over het algemeen sprake van een positieve begeleidingservaring. De verloskundige stemde dan zijn of haar zorg af op de wensen van de cliënte.

“Het deed mij goed om te horen dat ze zei, dat ze mijn signalen zou volgen, zeg maar.. en dat ze mijn, mijn tempo zou volgen”.

Voor een enkeling was de zwangerschap zelfs een helende ervaring:

“Ik oordeel mijn lichaam vaker dan ik moet veroordelen, omdat ik de schuld bij mij leg.. En op het moment dat ik beviel en het kindje bij mij in mijn buik groeide.. dan.. ik heb daar wel respect voor gekregen.. voor mijn lichaam..”

 

Wat mag je verwachten van de verloskundige

Als je als vrouw seksueel misbruikt ben, mag je verwachten van de verloskundige dat:

  • je dit bij hem of haar, in vertrouwen, bespreekbaar kunt maken
  • de verloskundige zijn of haar zorg aan jou zal aanpassen
  • je advies kan geven over mogelijkheden van andere hulpverlening met wie je seksueel misbruik kunt bespreken

Het doel van al die zorgvuldigheid is dat je, ondanks de impact die seksueel misbruik met zich mee kan brengen, een onvergetelijke mooie ervaring krijgt wanneer je moeder wordt.

Advies aan verloskundigen

Vragen naar Negatieve Seksuele Ervaringen is al een tijdje gemeengoed. Wat er aan begeleidingswensen vanuit de klant ligt is helder en eenduidig uit dit onderzoek gekomen:

  • uitleg over de (mogelijke) impact van seksueel misbruik op de zwangerschap
  • luisteren naar de wensen van de klant
  • een coachende rol voor de verloskundige
  • voorzien in een goede doorverwijzing waar nodig

Advies op basis van dit onderzoek

Het zou mooi zijn als:

  • er (bij) scholing ontwikkeld wordt voor verloskundigen over de (mogelijke) impact van seksueel misbruik op de zwangerschap
  • een informatiefolder ontwikkeld wordt waarin de (mogelijke) impact van seksueel misbruik op de zwangerschap in heldere bewoordingen wordt uitgelegd.
  • verloskundigen zich zouden specialiseren in de begeleiding van zwangeren met een verleden van seksueel misbruik
  • verloskundigen een netwerk van coaches en begeleiders hebben waar zij hun klanten naar door kunnen verwijzen

Wil je het hele onderzoek lezen? Klik dan hier.

(Door: J. de Kat en M.H. van Meijeren, vierdejaars verloskundestudenten)

Inmiddels heb ik naar aanleiding van o.a. dit onderzoek en een vervolgonderzoek een boek geschreven: Zwangerschap na seksueel misbruik. Hier verkrijgbaar

Kijk in de ogen van je kind!

Mijn verhaal voor ouders waarvan hun kind seksueel is misbruikt

Ik was acht jaar toen het seksueel misbruik bij mij begon en het duurde ruim zeven jaar. Er waren dagen en jaren dat het vaak gebeurde en jaren dat het minder vaak gebeurde. Het was er altijd. We leven dan eind jaren 60 begin 70. De begintijd van de welvaart. Ouders zijn druk bezig met de opbouw van de economie, maar ook in hun eigen huiselijke omgeving willen ze meer en beter. Verliezen ze daarom de werkelijkheid van het welzijn van hun kinderen uit het oog? Vele jaren later, met meer kennis en informatie uit de media, worden kinderen soms nog niet goed in hun ogen gekeken.

Wat ik destijds anders had willen zien

Misschien kan ik als seksueel misbruik slachtoffer een klein beetje bijdragen door te vertellen hoe ik het destijds anders had willen zien. Wat pijn heeft gedaan is dat mijn omgeving met de belangrijkste mensen, waarop ik als kind zou moeten kunnen bouwen en vertrouwen, mijn ouders, niet datgene konden doen of geven wat op dat moment heel belangrijk voor mij was.

De dader palmt mijn ouders in

Mijn dader is de buurman, een vrijgezel van rond de vijftig jaar, die om de hoek woont. Een vriend van de familie. Hij komt vaak even langs en wint het vertrouwen van mijn moeder. Hij is heel goed met het inpalmen van moeders. Hij is lid van een kerk, zingt in het koor, een goede prater, voortreffelijke gastheer en kent daardoor heel veel mensen en hun kinderen. Met mooie beloftes ga ik met hem mee. Leuke uitjes, lekkere dingen eten, mooie cadeautjes, kortom vele gezellige middagen. Op latere leeftijd mag ik zelfs s`avonds mee naar het theater.

Het seksueel misbruik tussen de gezellige dingen

Tussen al die leuke gezellige dingen door, worden er seksuele handelingen verricht. Het bekijken van mijn blote lijfje, het betasten, het dicht tegen zich aandrukken, het samen in bad gaan …. verschrikkelijke ervaringen voor mij. De eerste keer ben ik in shock. Ik weet niet goed wat er gebeurt en vraag me af: ‘heb ik het nou echt meegemaakt of heb ik het gedroomd?’ Eerst lijkt het onschuldig en ik denk als kind ‘wat raar dat ie aan mijn billen zit. Hij is ook aardig en komt bij ons thuis, dan zal het wel goed zijn’. De seksuele handelingen gaan verder en zijn niet meer zo onschuldig. En dan is het te laat. Het kleine meisje dat ik ben, heeft geen keus meer, ik kan niet meer terug. Opeens zeggen dat ik dit niet wil en te ver vind gaan is voor mij een stap te ver. De dader heeft al lang de macht over mij.

Kinderoplossingen

Een kind legt zich heel snel neer bij een situatie en als er geen oplossing komt, dan lost een kind het zelf op. Een kind gaat zich aanpassen en creëert een overlevingsmechanisme, want een andere oplossing is er niet. Ik besluit te zwijgen, want: ‘Als ik iets ga zeggen tegen pappa en mamma, dan geloven ze me niet, Oom Piet is hun vriend!’

Jarenlange overleving

Jarenlang pas ik mij aan en heb ik het overleefd. Nu is mijn overlevingsmechanisme mijn valkuil geworden en daar kom ik slecht van af. Nog steeds voel ik me bekeken, nog steeds ben ik bang voor intimiteit, nog steeds heb ik moeite met vertrouwen, nog steeds die angst….

De band met mijn ouders

Ik heb een oppervlakkige band met mijn ouders. Er is nooit een hoog knuffelgehalte geweest, nooit een goed gesprek, nooit deelden mijn ouders hun problemen. Ook ik werd moeder en ben daar bewust anders mee omgegaan. Het knuffelen met je baby, peuter, kleuter. Kijken hoe je baby reageert op je zachte handen op z’n bolletje, of je lieve stem. Op die manier leer je je kind kennen en ontstaat er een band. Probeer je als ouder eens kwetsbaar op te stellen, deel eenvoudige probleempjes met je jonge kind en bespreek ingewikkeldere zaken met oudere kinderen. Dat maakt het niveau gelijk.

Flink zijn en niet zeuren

In mijn jeugd moest ik sterk zijn, niet ziek zijn, geen pijntjes, geen emotie. Ik durfde niet te huilen waar anderen bij waren. Ik durfde niet te vertellen dat ik op school gepest werd. Bang voor de `niet zeuren mentaliteit`.

De band met mijn kinderen

Ik heb mijn kinderen meegegeven dat ze alles bespreken kunnen. Voor alles is een oplossing. Mijn zoon en dochter verschillen van elkaar zoals nagenoeg alle broers en zussen. Vroeger bij ons thuis was dat niet anders; mijn oudere zus verschilt ook in karakter met mij. Zij heeft altijd veel aandacht gevraagd en gekregen. Ik was stil en zelfstandig, dus “die zal wel geen aandacht nodig hebben”.

Eén op één aandacht is noodzakelijk!

Dat ik geen aandacht nodig had, is dus niet waar! Juist die kinderen die sterk de-kat-uit-de-boom kijken, hebben die één op één aandacht hard nodig. Het kan zijn dat ze langer moeten nadenken over iets wat gezegd wordt, dat ze een persoon niet mogen en er geen vertrouwensband kan ontstaan. Vraag rustig waarom er niet wordt deelgenomen aan het gesprek, vraag rustig of het begrepen wordt, of zeg dat je bereid bent even te praten, of om te praten als het kind zover is. Probeer zoveel mogelijk oogcontact te maken en die aandacht te vangen.

Zelfs als het kind wegloopt, blijf in de buurt

Het kind zal misschien kwaad worden, boos weglopen, maar denkt er wel over na. Er is toch een belangrijk deel aandacht geweest, het kind heeft even warmte kunnen voelen. Op die manier wordt er vertrouwen gecreëerd. De kans dat een kind zijn gevoelens van angst laat zien, is dan vele malen groter.

Pas op met woede naar de daders

Ik kan me nog heel goed herinneren dat mijn vader zich woest uitsprak over een dader van seksueel misbruik, wat destijds in het nieuws was. Mijn vader zei dat ie die vent zou vermoorden als er zoiets met zijn dochters zou gebeuren. Ik ben daar heel erg van geschrokken en heb met mezelf afgesproken dat ik het nooit, maar dan ook nooit, zou vertellen. “Veronderstel dat mijn vader oom Piet dood maakt, dan is dat mijn schuld” heb ik destijds tegen mezelf gezegd.
Het had veel beter geweest als er over gepraat werd. Dat ze het erg vonden, dat je ouders je altijd kunnen helpen en er geen veroordelingen zijn.

Eén keer is er naar gevraagd

Slechts één keer is me gevraagd of oom Piet rare dingen met me deed, nota bene door mijn oma en niet door mijn moeder. Uiteraard heb ik haar uitgelachen en gezegd “nee natuurlijk niet”. Die vraag had me vaker gesteld moeten worden en ook door mijn moeder. Op een bezorgde manier, met de uitleg erbij dat ze het niet erg zou vinden als ik het haar zou vertellen, dat ze van me houdt en gaat zorgen dat het gaat stoppen. Maar ja, dat is alleen mogelijk als je als ouder vermoedens hebt. Mijn moeder had destijds totaal geen vermoedens. Beetje naïef om je dochter mee te geven aan een vrijgezelle buurman. Helaas zijn er ook lotgenoten die misbruikt zijn door hun vader of opa, dus ja wie moet je nog vertrouwen.

Waarschuwen voor ‘kinderlokkers’ heeft geen zin

Toen ik op een leeftijd kwam dat ik alleen naar school mocht en alleen mocht buitenspelen, heeft mijn moeder wel gewaarschuwd voor `kinderlokkers` (die term was toen heel gewoon). Ze zei dat ik niet met vreemde mannen mee mocht gaan. Beetje weinig informatie denk ik nu. Mijn dader was geen vreemde man die kenden we heel goed.

Vreemde mannen zijn niet vreemd, vertel kinderen de waarheid

Vreemde mannen zijn niet meer vreemd als ze een lief praatje maken met een kind over bijvoorbeeld een klein hondje of poesje wat ze in hun auto hebben liggen. `Groomen` gaat heel snel. Vertel kinderen liever de waarheid: Dat er mannen zijn die heel aardig zijn en dat ze daarna heel graag aan je blote lijfje willen zitten. Het is veel beter om kinderen eenvoudig uit te leggen hoe belangrijk hun eigen blote lijfje is. Dat dat lijfje van hen zelf is en zij daar de baas over zijn. Niemand anders mag daar zomaar aanzitten. Bespreek dit soort dingen terwijl je hen helpt met zichzelf wassen bijvoorbeeld. Niks is zomaar vanzelfsprekend. Op latere leeftijd is het praten over seksualiteit dan ook wat makkelijker, kinderen hebben dan al de ervaring dat het geen raar onderwerp is.

Trots op mijn kinderen en op mijn rol als moeder

Als moeder van twee volwassen kinderen heb ik het goed gedaan. Ik heb mijn eigen angsten niet overgebracht op mijn kinderen. Ik heb ze niet krampachtig achterna gelopen. Ze zijn fantastisch groot geworden, mede dankzij hun vader. Kinderen opvoeden is geen eenvoudige taak, zeker niet als je kind seksueel is misbruikt. Bedenk dat de gedachtes van een kind veel in het hier en nu zijn. Met de juiste woorden en aandacht raakt de negatieve ervaring sneller op de achtergrond. Het helpt als je begrepen wordt door je vader en moeder en door instanties. Het helpt als je ouders voor je opkomen, zeker als er twijfel in het spel is, met name bij instanties, school of psychiatrie.

Het allerbelangrijkste is het gevoel van beschermd worden

In een warm veilig nestje met thee, koek en snoep is het heel goed vertoeven. Dat geeft het kind het vertrouwen dat het probleem wordt opgelost, dan kan het weer bij zijn of haar eigen gevoel komen en dat is waar het om gaat.

Mama, ik moet je iets vertellen…

Ik ben Trudy

Ik ben negen. Wat mij is overkomen is niet zo heel erg hoor, niet zoals wat ik van sommige vriendinnen hoor. Mijn opa zit aan me, maar alleen met zijn vingers. En ik moet hem aftrekken. Ik ben ook bang voor hem. Ik voel me wel heel vies na afloop, dan was ik mijn handen wel 10 keer. Ik wil het niet tegen mama zeggen. Ik ben bang dat ze me niet zal geloven, want het is natuurlijk wel haar papa. Maar ik wil dat het stopt.

Ik stel me voor hoe ik het zou zeggen: ‘Mama, ik moet je iets vertellen over opa.’ Ze zal schrikken en gaan zitten en haar ogen worden groot… en dan? Ik weet het niet… zal ik het durven?

Weet jij hoe het verhaal verder gaat?

Hoe zou het verhaal verder gaan? Zou Trudy het durven vertellen? De kans is niet zo groot, de meeste kinderen zwijgen. En zij die de stilte durven doorbreken, worden vaak niet geloofd. Zeker niet als het om een familielid gaat.

Voor ouders:

(Hulpverleners lees vanaf ‘Voor hulpverleners’)

Hoe reageer jij als moeder of als vader? Geloof je wat je kind zegt? Hoe vang je jouw kind op? Wie vangt jou op? Waar kun je hulp vinden voor jouw kind? Wat kan je als ouder zelf doen? Wat kun je doen om je kind te helpen? Wat heb jij nodig om overeind te blijven?

Waar kun je dat leren?

Het symposium ‘Wat helpt kinderen seksueel misbruik verwerken?’ is voor alle ouders die te maken hebben met een kind dat seksueel misbruikt is, een steuntje in de rug. Een plek om je vragen te stellen. Om van professionele hulpverleners te leren hoe je jouw kind kunt ondersteunen. Om hulp te krijgen voor jezelf, omdat het voor jou als ouder beslist niet makkelijk is om met seksueel misbruik geconfronteerd te worden.

Wil je meer weten? Klik hier voor alle informatie over het symposium

 Voor hulpverleners

Trudy heeft het gedurfd. Zij komt met haar moeder naar jouw praktijk. Haar moeder vertelt geëmotioneerd het verhaal dat Trudy door haar opa seksueel misbruikt is. Trudy zit er wat emotieloos bij.

Hoe ga je hier als hulpverlener mee om?

Wat heb jij te bieden? Hoe kun je zowel Trudy als haar moeder ondersteunen? Wat kun je zelf en waarvoor heb je anderen nodig? Waar raakt het jou? Bij wie kan jij jouw verhaal kwijt? Hoe beslis je wat je als eerste gaat doen met Trudy?

Waar kun je dat leren?

Het symposium ‘Wat helpt kinderen seksueel misbruik verwerken?’ is voor alle hulpverleners die te maken hebben met kinderen die seksueel misbruikt zijn. Het is een plek om je vragen te stellen. Om van ervaren professionele hulpverleners te leren hoe je deze kinderen het beste kunt ondersteunen. Om met anderen te praten over wat seksueel misbruik met je doet, omdat het ook voor jou als hulpverlener beslist niet makkelijk is om met seksueel misbruik geconfronteerd te worden.

Wil je meer weten? Klik hier voor alle informatie over het symposium

Help het nieuwe boek de wereld in!

Help het nieuwe boek de wereld in!

Een nieuw boek? Jazeker! In een vlaag van inspiratie heb ik een nieuw boek geschreven dat binnenkort uit gaat komen. Het heet:

‘Jeugdzorg en seksueel misbruik. Gemengde leefgroepen, ja of nee?’

Hoe ziet het nieuwe boek eruit?

Het nieuwe boek heeft 48 pagina’s. De cover is wederom ontworpen door Agnes van der Graaf, met een prachtige foto van een kunstwerk op de voorkant. Klik op het boek als je het wilt aanschaffen.

voorkant jeugdzorg boek

Wil je meer dan één exemplaar? Werk je voor een instelling waar dit boek broodnodig is? Neem contact op via ivonne@hulpverleningnaseksueelmisbruik.nl over korting.

Netwerken bij de AVG thema ‘Vreemde thuis in den vreemde’

Wat is de AVG?

AVG staat voor ‘Academie voor Vrouwen tegen Geweld’ en het is een netwerk-organisatie rondom het thema geweld tegen vrouwen. Ik ben sinds 2013 lid van de AVG en merk dat het een betrokken groep mensen is, die vanuit allerlei invalshoeken met het thema bezig zijn: Docenten van diverse HBO’s, beleidsmakers, onderzoekers en hulpverleners die zich specifiek met geweld tegen vrouwen bezig houden.

Kom kennismaken met de AVG op de netwerkdag

Bij de komende themabijeenkomst van de AVG zijn ook niet-leden van harte welkom en met toestemming publiceer ik hier dan ook de uitnodiging. Het thema zit wat meer richting huiselijk geweld dan seksueel misbruik, maar het is een goede kans om kennis te maken met het netwerk en te kijken of wellicht lidmaatschap ook iets voor jou is. Mocht je je aangesproken voelen en je aanmelden, laat hen dan even weten dat je via deze website gekomen bent.

Netwerkbijeenkomst: (T)huis en huiselijk geweld

De Academie voor Vrouwen tegen Geweld (AVG) nodigt u van harte uit voor haar netwerkbijeenkomst op donderdag 28 mei van 17.30 – 21.00 uur.

(T)huis en huiselijk geweld

Wat doet geweld met je thuisgevoel? ‘Door gevaarlijke relaties raken mensen afgesneden en ontheemd’ schrijft Sietske Dijkstra in ‘Een vreemde THUIS in den vreemde. Zoektocht naar verandering en houvast’. Redactie Sietske Dijkstra en Lia van Doorn.

Het boek: ‘Een vreemde thuis in den vreemde’
van Sietske Dijkstra en Bea Lalmahomed

Deze netwerkbijeenkomst wordt ingeleid door Sietske Dijkstra en Bea Lalmahomed. Beiden hebben een bijdrage geleverd aan het boek ‘Een vreemde thuis in den vreemde’. Bea schrijft over migratie als lotsverbetering voor Surinaamse vrouwen aan de hand van de historie van haar moeder en haar werk als eerdeskundige. Ze vertelt hoe vele weggelopen meisjes een thuisgevoel vonden in de liefdevolle opvang bij haar ouders thuis. Sietske Dijkstra beschrijft in haar essay, de inleiding en in drie portretten de vele betekenissen van (t)huis. Ze legt een verband tussen de plaats die veiligheid, bescherming en ruimte zou moeten bieden en de vervreemding en ontheemding die ontstaat door mishandeling in intieme relaties, waardoor mensen afgesneden raken van hun thuisgevoel.

Verdieping van het thema

Het bestuur vindt het thema (t)huis en wat huiselijk geweld met ons thuisgevoel doet zeer de moeite waard om verder uit te diepen met elkaar. Deze analyse geeft ons informatie over wat dit voor professionals betekent t.a.v. preventie en aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling.

Voorbereiding

Neem alvast een kijkje op vreemde-thuis
Daar kan je ook het boek in ‘Een vreemde thuis in den vreemde. Zoektocht naar verandering en houvast’ bestellen. De inleiders raden je aan om de essays Van Bea en Sietske en de inleiding van tevoren te lezen.

Ook niet-leden van de AVG zijn van harte welkom!

Programma 28 mei

17.30 uur eten en gelegenheid tot netwerken

18.15 uur inhoudelijke bijeenkomst

20.15 uur netwerkborrel

Locatie

Movisie, Catharijnesingel 47, 3511 GC Utrecht, telefoon 030 – 78920000

Aanmelden kan tot uiterlijk woensdag 20 mei 2015 via secretarisavg@gmail.com.

Kosten:

voor leden: gratis

voor niet leden: € 50,- (inclusief eten & drinken)

voor studenten: € 25,- (inclusief eten & drinken)

Seksueel misbruik: Maak er geen geheim van!

Seksueel misbruik: Maak er geen geheim van!

Eerder schreef ik op mijn andere website het artikel: ‘Ervaringsdeskundige hulpverlener kom uit de kast‘. Een deel van de traumatische effecten van seksueel misbruik komen namelijk helemaal niet voort uit het seksueel misbruik zelf, maar uit het feit dat je met je probleem alleen komt te staan.

Doorbreek het zwijgen

In een andere blog riep ik mensen die niet seksueel misbruikt zijn op om het gesprek te openen over seksueel misbruik. Het is namelijk nogal moeilijk om er zelf over te beginnen. Mensen in mijn omgeving verbazen zich er vaak over hoeveel seksueel misbruik voorkomt. Zij kennen immers niemand …

Je kent altijd iemand die seksueel misbruikt is

Als je denkt dat je niemand kent die seksueel misbruikt is, dan kom je bedrogen uit. Tenzij je als een soort kluizenaar door het leven gaat, ken je absoluut meerdere mensen die seksueel misbruikt zijn. Je ziet het nergens aan. Je merkt het vaak nergens aan. Mensen beginnen er niet zelf over. Het is hun grote geheim. Het geheim waar ze eenzaam mee rondlopen.

Het geheim bij de hulpverlener

Menig hulpverlener vindt het moeilijk om zelf het hoge woord in de mond te nemen. Ze zien de worsteling met de woorden die hun klanten hebben, vermoeden of weten dat het om seksueel misbruik gaat, maar alsof ze het ongemak van hun klanten overnemen, praten ze er omheen. Daarmee laten ze de klant in de steek.

De ervaringsdeskundige hulpverlener

Iemand die naast profesioneel hulpverlener ook ervaringsdeskundig is, kan zich vaak gemakkelijker inleven in de problematiek van de klant. Daarbij is het natuurlijk van belang dat de hulpverlener met zijn of haar eigen proces zover klaar is, dat dit geen belemmering vormt voor de hulpverlening. Dat betekent ook dat er geen geheim meer is rondom wat er gebeurd is, want juist het geheim doorbreken is één van de worstelingen waar iemand, die seksueel misbruikt is, hulp bij nodig heeft.

De eenzaamheid doorbroken

Mensen schrijven mij over hun hulpverlener. Over datgene wat zij hun therapeut niet durven te vertellen. Over hun schaamte over wat hen is overkomen. Over of wat zij hebben meegemaakt wel de moeite waard is om te vertellen. Over of hun therapeut hen wel serieus zal nemen als ze werkelijk vertellen wat er in hen omgaat. Het is voor sommige van hen te moeilijk om er zelf over te beginnen. Naar een schrijver, die over haar eigen ervaringen uitgebreid heeft verteld, durven zij dat wel en dat lucht op. Even zijn ze niet alleen met hun ervaring.

De hulpverlener moet het voortouw nemen

Als hulpverlener is het je taak om het geheim bespreekbaar te maken. Om de woorden uit te spreken en met de klant hierover te praten. Een hulpverlener die ontspannen spreekt over seksueel misbruik geeft een belangrijk voorbeeld.

Feedback na lezing ‘Seksueel misbruik’ voor UvA studenten

Positieve feedback na de lezing

  • Prettig dat Ivonne zo persoonlijk vertelde
  • Leuk, een lezing van een ervaringsdeskundige
  • Goed, mooi, dapper en heftig ‘Ik heb veel respect voor Ivonne Meeuwsen’, goede spreker
  • Erg informatief, heel interessant ‘Ik ben wakker geschud’
  • Heel relevant, veel geleerd
  • Interactief, goede en uitgebreide antwoorden op de vragen
  • Veel nieuwe inzichten gekregen

Vooral een antwoord als ‘Ik ben wakker geschud’ doet mij natuurlijk goed. Het thema seksueel misbruik is zo belangrijk in de psychologische hulpverlening dat het mij blijft verbazen dat het niet in de opleiding zit. Ook ben ik trots op het commentaar dat ik ‘goede en uitgebreide antwoorden’ geef. Ik ben op mijn best, vind ik zelf, als ik vragen uit het publiek beantwoord.

Maar natuurlijk zijn er ook ‘tips’, opbouwende feedback

  • Wat sheets met cijfers omtrent seksueel misbruik zouden een goede toevoeging zijn, ook voor structuur in het verhaal zouden sheets prettig zijn
  • Definitie van seksueel misbruik bleef open: wellicht praten en denken we niet over hetzelfde
  • Ik miste theoretische onderbouwing / iets meer verhaal en minder vragen gewild
  • Onderbouwde kritiek over GGZ is oké, maar had minder eenzijdig en negatief gemogen
  • Miste informatie over het effect van seksueel misbruik op de familie rond het slachtoffer

Reactie op de tip: Sheets met cijfers

Ik geef mijn lezingen bewust zonder powerpoints en sheets. Alle informatie over de prevalentie van seksueel misbruik is online te vinden, het onderzoek van de nationaal rapporteur is een goede bron van feiten en cijfers. Wat ik genoemd heb zijn de cijfers uit haar rapport: 1 op de 3 meisjes en 1 op de 6 jongens maken seksueel misbruik mee vóór ze 17 jaar oud zijn.

Meer cijfers: als ik een sheet zou maken…

Stel je voor: je krijgt 7 euro per uur. Elk uur, dus 24 uur per dag.

Na een dag heb je dan 7 keer 24 euro. Dat is 168 euro. Elke dag…

Na een jaar heb je dan 365 keer 168 euro. Dat is 61320 euro. Elk jaar…

Na 16 jaar heb je dan 16 keer 61320 euro. Dat is 981.120 euro.

Dat is véél. Dat is heel veel…

Alleen zijn het geen euro’s. Het betreft aantallen slachtoffers van seksueel misbruik. In de komende zestien jaar, als het verleden een goede voorspeller is van de toekomst, worden bijna 1.000.000 kinderen voor het eerst seksueel misbruikt.

Elk jaar worden 62.000 kinderen voor het eerst misbruikt

Elke dag zijn dat er 170

Elk uur zijn dat er 7

In de tijd dat je dit zit te lezen is het er 1

Maar dat betekent allemaal niets

Cijfers op een beeldscherm zeggen niets als je je niet verdiept in wat het betekent. Wat betekent het om seksueel misbruikt te worden? Wat doet het met je zelfvertrouwen? Met je vertrouwen in anderen? Wat is de werkelijke impact van seksueel misbruik op een mensenleven? Op de korte termijn én de lange termijn?

Daarom vertel ik mijn verhaal, zonder deze sheets, maar persoonlijk. Zodat voelbaar wordt wat de impact is van seksueel misbruik. Op die éne. Die éne die straks voor jullie zit in je spreekkamer. Die misschien niet durft te spreken over seksueel misbruik. De woorden niet durft te zeggen. Die hoopt dat jij er naar vraagt zodat hij of zij alleen maar ‘ja’ hoeft te zeggen.

De inhoud van mijn lezing is niet de prevalentie van seksueel misbruik. Die cijfers veronderstel ik bekend of kun je online zelf opzoeken. De inhoud van mijn lezing is de impact.

Reactie op de tip: De definitie van seksueel misbruik bleef open

Ik heb een hele blog geschreven over de definitie van seksueel misbruik. Die kun je lezen op Gezond totaal.

De wet heeft een heel duidelijke en eenduidige definitie van seksueel misbruik: “Alle seksuele contacten tussen een kind en een volwassene is misbruik en strafbaar”.Ook tussen minderjarigen kan seksuele activiteit strafbaar zijn, als er leeftijdsverschil is, overwicht, fysiek of psychisch geweld, etc.

Maar in de woorden van Corinne Dettmeijer in het document ‘Op goede grond’: ‘Er is niet één vorm van seksueel geweld; elke handeling is anders, elk slachtoffer is anders, elke dader is anders.’

Mijn persoonlijke standpunt

Mijn persoonlijk standpunt over seksueel misbruik is dat het voor de hulpverlenerspraktijk niet uitmaakt of het wettelijk gezien onder seksueel misbruik valt, ernstig of minder ernstig. Het maakt niet uit of de handelingen voor de wet strafbaar zijn. De beleving van het slachtoffer is in de therapeutische ruimte het uitgangspunt en in de hulpverleningspraktijk dient dit dan ook leidend te zijn.

Reactie op de tip: ‘Ik mis de theoretische onderbouwing’

Mijn wedervraag is: Wat versta je onder theoretische onderbouwing? Gaat het hier om bewijsvoering? Ben je op zoek naar de wetenschappelijke inzichten op het gebied van seksueel misbruik?

Op zoek naar wetenschappelijke onderbouwing?

Helaas moet ik je teleurstellen. Er is heel weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar seksueel misbruik. In Nederland kennen we het prevalentie-onderzoek van Corinne Dettmeijer, dat ik eerder noemde. Over diagnostiek bij kinderen is onlangs voor het eerst een boek verschenen, ‘De wetende getuige’, van Anneke van Duin. Sietske Dijkstra, die het voorwoord voor mijn tweede boek voor haar rekening nam, heeft zelf ook een aantal publicaties over seksueel misbruik op haar naam staan.

En over de verwerking van seksueel misbruik dan?

Voor informatie over wat in de hulpverleningspraktijk werkt, moet je al snel uitwijken naar het buitenland. Of mijn beide boeken lezen. Het eerste (Helen van seksueel misbruik. Het trauma voorbij) geeft een helder overzicht over de korte en lange termijneffecten van seksueel misbruik. Het wordt gebruikt op de Hogescholen van Rotterdam en Amsterdam in de minor ‘Huiselijk en seksueel geweld’.
Het tweede boek (Hulpverlening na seksueel misbruik. Wegwijzer in Traumaland) voert casuïstiek aan over de hulpverleningspraktijk. Het geeft inzicht in wat wél werkt bij hulpverlening na seksueel misbruik, door zowel de hulpverlener als de klant aan het woord te laten over hun traject. Daarnaast belicht ik, naar aanleiding van de verhalen, telkens een bepaald thema uit de complexe signatuur van seksueel misbruik.

Reactie op de tip: onderbouwde kritiek op de GGZ is oké, maar had minder eenzijdig en negatief gemogen

Ik zou heel graag willen zeggen dat er in de GGZ veel goed werk wordt verricht op het gebied van seksueel misbruik, want de nood aan goede hulpverlening is hoog. Maar als ik dat zou beweren, zou ik het niet kunnen onderbouwen. Ik sta open voor succesverhalen van mensen die, binnen de GGZ, goed geholpen zijn met hun verleden van seksueel misbruik.

Eén van de belangrijkste problemen van de GGZ is dat het seksueel misbruik niet erkent als een bestaand probleem met een eigen signatuur. Het onderwerp zit niet in de opleidingen, het is geen diagnose. Hierdoor wordt seksueel misbruik onvoldoende herkend, geregistreerd (en erkend) en daardoor wordt het onzichtbaar in de GGZ.

Reactie op de tip: Miste informatie over het effect van seksueel misbruik op de familie rond het slachtoffer

Ik kom graag nog eens terug voor een lezing over het effect van seksueel misbruik op de omgeving. Een uur en een kwartier zijn veel te kort om alle in’s en out’s van seksueel misbruik te bespreken. In mijn eerste boek gaat het derde deel over de impact van seksueel misbruik op de omgeving, dat kan een bron van informatie voor je zijn.

Daarnaast nodig ik je van harte uit om je te abonneren op mijn e-Nieuws, waarin ik elke twee weken nieuws en informatie verspreid over alles wat met seksueel misbruik te maken heeft.

* indicates required



Email Format

View previous campaigns.


5 tips hoe je jouw kind kunt helpen seksueel misbruik verwerken

5 tips hoe je jouw kind kunt helpen seksueel misbruik verwerken

Vorige week schreef ik de 5B’s, tips over hoe je het beste kunt reageren als je kind naar je toe komt en je vertelt dat het seksueel misbruikt is. Er is heel positief gereageerd op deze blog en onwijs veel mensen hebben het gelezen. Dat doet me goed, want de eerste reactie van een ouder (of andere vertrouwde volwassene) op een kind dat vertelt dat het seksueel misbruikt is, kan heel veel verschil maken.

Mijn eigen ervaring

Ik heb als kind nooit gepraat over wat er gebeurde. Ik had altijd het idee dat mijn familie er van af wist, of op zijn minst vermoedens had dat er ‘iets’ speelde. Daarom heb ik mijn moeder pas vertelt over het seksueel misbruik toen ik al lang en breed volwassen was, ik was 29 jaar en al een maand of wat in therapie. Haar eerste reactie heb ik nog helder op mijn netvlies. Eerst was er opluchting. Ik had haar de stuipen op het lijf gejaagd door de manier waarop ik haar gevraagd had om te komen. Ik had gezegd: ‘Ik wil graag dat je komt, ik moet je wat vertellen en dat kan niet door de telefoon’. Dus zij had het idee gehad dat ik een ernstige ziekte had of iets dergelijks. Haar tweede reactie was ‘de vuile kl……k’. Een woord dat ik van haar nooit eerder gehoord had. Die reactie maakte veel goed en ben ik nooit vergeten.

Na de eerste reactie, hoe verder?

Hoe je verder moet na zo’n nare boodschap ligt heel erg aan je persoonlijke situatie. Er zijn allerlei dingen die daar van invloed op zijn.

  • Wie de dader is (en of je dat al weet)
  • Of de dader binnen je gezin woont
  • Hoe ver het seksueel misbruik is gegaan
  • Hoe jouw eigen jeugd is geweest
  • Of je het kan dragen

Tip 1. De eerste opvang

Als er drastische maatregelen genomen moeten worden om je kind te beschermen, dan is dat de eerste taak. Vaak komt die taak voor rekening van politie of justitie. Hoe dan ook is jouw taak om het kind op te vangen. Om dat goed te kunnen doen is het ook van belang dat je jezelf opvangt, of laat opvangen. Stap over eventuele schaamte heen en praat met mensen in jouw omgeving die jou kennen en die jou kunnen ondersteunen. Je hoeft het niet alleen te doen. Vang je kind op, luister naar het kind en stel het gerust: ‘Je hebt er goed aan gedaan dat je het verteld hebt’ en ‘Het is niet jouw schuld’.

Tip 2. Maak een lijst met wie op de hoogte gesteld moeten worden

Maak een lijst van mensen die op de hoogte gebracht moeten worden. Maak daarin een eerste schifting:

  • Eventuele (ex-)partners
  • Andere kinderen in het gezin
  • School
  • Familie en vrienden
  • Huisarts
  • Politie

Het kan heel belastend zijn voor jou als ouder als je dit verhaal meerdere keren moet vertellen. Vaak is het handiger om iemand die er wat verder van af staat te vragen om de lijst te bellen en het verhaal te doen.

Tip 3: Keuzes maken rondom aangifte

Aangifte doen wordt wel gezien als een burgerplicht. Hoe belangrijk het ook is dat dit soort criminaliteit voor de rechter gebracht wordt, jouw eerste verantwoordelijkheid is het welzijn van je kind. Besluit, liefst samen met je kind, of je aangifte wilt doen. Als je besluit om aangifte te doen, weet dan dat de kans op een veroordeling groter wordt als er fysiek bewijs is. De keuze om aangifte te doen betekent:

  • Fysiek sporenonderzoek
  • Ondervragingen op het politiebureau
  • Een verzoek van de politie om zo min mogelijk over het gebeurde met je kind te praten (ivm. de bruikbaarheid van de kindverklaringen)
  • Onderzoek in een speciale verhoorstudio bij de zedenpolitie

Vergis je niet in hoe belastend een dergelijk onderzoek kan zijn. Voor een volwassene is inwendig onderzoek al geen pretje, maar voor een kind dat seksueel misbruikt is, komt daar nog een extra lading bij. Het onderzoek kan triggeren en het is van groot belang dat je kind daar goed op voorbereid is. Als je kind weet wat er gaat gebeuren en enige mate van invloed kan hebben op hoe het gedaan wordt, kan een kind veel hebben.

Als je besluit geen aangifte te doen

Ook als je besluit om geen aangifte te doen, is het verstandig om wel melding te doen. Een misbruiker maakt meestal meerdere slachtoffers, waardoor meldingen voor kinderen die slachtoffer zijn geworden tot steunbewijs kunnen dienen. Ook kan de politie onafhankelijk van jouw aangifte een onderzoek instellen, bijvoorbeeld als er meerdere meldingen over eenzelfde dader komen.

Tip 4. Gespecialiseerde hulpverlening

Het zoeken van goede, gespecialiseerde hulpverlening na seksueel misbruik is geen gemakkelijke zaak. Het zou mooi zijn als elke psycholoog kennis had van de korte en lange termijn gevolgen van seksueel misbruik, maar zoals de situatie nu is zit seksueel misbruik niet eens in de opleiding van psychologen. Op het gebied van deskundigheidsbevordering valt nog wel één en ander te verbeteren. Daarom organiseer ik ook een verdiepingstraining voor professionals die zich hierin willen verdiepen.

Het huidige aanbod aan therapeuten

Mensen die zich in seksueel misbruik verdiept hebben, verzamel ik op deze website. Voor het huidige aanbod kun je kijken op ‘zoek een therapeut’. Ben jij therapeut en heb je iets te bieden aan hulp rondom het thema seksueel misbruik? Voor de voorwaarden voor vermelding, zie de info voor therapeuten pagina)

Tip 5: Denk niet: traumatherapie en anders niet

In deze tijd van kortdurende trajecten en diagnose behandel combinaties is het verleidelijk om te denken dat je na seksueel misbruik gewoon ‘even’ cognitieve traumatherapie doet en dat een kind dan op zijn of haar eigen veerkracht weer verder kan. Traumatherapie heeft zijn plek in de hulpverlening, maar er is meer nodig voor een kind om zich weer lekker te gaan voelen. De impact van seksueel misbruik openbaart zich ook niet altijd onmiddellijk. Een kind kan ogenschijnlijk weer helemaal in orde zijn, sociaal wenselijk gedrag vertonen en een aantal jaren later gedragsproblemen gaan vertonen. Vaak wordt de link terug naar het seksueel misbruik dan niet meer gelegd. Dat is jammer, want dat inzicht geeft ook richting aan de mogelijkheden voor adequate behandeling. In plaats van het herkennen van gedrag als een uitvloeisel uit seksueel misbruik wordt er vaak ADHD, Angststoornis, Sociale angst, Borderline of Depressie geconstateerd en wordt er niet langer gekeken naar de bron van waaruit deze verstoringen zijn ontstaan.

Elke ervaring van onvoorwaardelijke liefde is therapeutisch

De belangrijkste boodschap die je jouw kind kunt geven, is dat je onvoorwaardelijk van hem of haar houdt. Hoe kan een kind dat beschadigd is, die liefde ervaren?

  • Dat kan door een arm om je kind heen slaan als het moet huilen.
  • Dat kan door, als het kind boos doet, duidelijk te zeggen dat je van het kind houdt, ook als het boos op je is.
  • Dat kan door begrip te tonen, als het kind het moeilijk heeft.
  • Dat kan door te durven zeggen ‘Ik weet ook niet hoe het nu verder moet, maar we gaan samen knokken’.

Waar een kind, misbruikt of niet, behoefte aan heeft is échte aandacht. Dat iemand naar het kind luistert, zonder direct oplossingen te bieden, maar luistert en hoort wat hij of zij zegt.

Meer tips voor als je kind seksueel misbruikt is

Natuurlijk zijn deze tips maar een klein deel van alle mogelijkheden die je hebt om je kind bij te staan in het verwerken van seksueel misbruik. Het belangrijkste is om je te realiseren dat jij je kind het beste kent. Ben je er nog maar nét achter gekomen? Kijk dan ook eens op ‘De 5 B’s’ voor de belangrijkste dingen in die eerste fase.

De vraag van Joop: Hoe kan het dat ik er geen last van hebt?

Hoe kan het dat ik er helemaal geen last van heb?

Op een recente blog kwam een reactie van Joop. Joop heeft, zoals hij het zelf noemt, op zijn 13e een relatie gehad met een vrouw van 29, de beste vriendin van zijn moeder. Hij geeft aan dat hij alleen maar positieve herinneringen heeft aan de betreffende relatie. ‘Hoe kan het dat ik nergens last van heb?’, vraagt hij zich af. En betekent dat niet dat al dat ‘slachtoffer-geneuzel’ erg overdreven is?

‘Er is meer dan één scenario’

‘Er is meer dan één scenario’, schrijft Joop en ik kan niet anders als het met hem eens zijn. Niet iedereen heeft evenveel last van seksueel misbruik en er zijn beschermende factoren die helpen om eventuele last te relativeren. Een gezonde thuissituatie en goede opvang kunnen veel verschil maken, in hoe een kind er mee omgaat. Joop maakt echter een denkfout als hij op basis van zijn persoonlijke ervaring, zijn ‘scenario’, concludeert dat het voor andere slachtoffers ook wel mee zal vallen.

Psychische problemen

Ongeveer 50% van de mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt, ontwikkelt ernstige psychische problemen. Hierbij moet je denken aan jarenlange therapie en opnamen in de psychiatrie. Dit zijn officiële cijfers uit retrospectief onderzoek. Dat betekent dat zelfs kinderen/jongeren die ten tijde van het misbruik meewerken en het niet vervelend lijken te vinden, vaak toch later in de problemen komen. (leestip: Nationaal Rapporteur)

Fysieke problemen

Een kant van seksueel misbruik die doorgaans onderbelicht blijft, zijn de fysieke problemen die ontstaan onder invloed van het seksueel misbruik. Met name bij vrouwelijke slachtoffers ontstaan er veel fysieke klachten. Fybromyalgie, SOA’s, verdubbeld risico op baarmoederhalskanker, kans op allerlei aandoeningen aan de geslachtsorganen, maar ook allerlei stress-gerelateerde klachten. Mannen ontwikkelen relatief vaker externaliserend gedrag: agressie, verslavingen, criminaliteit, die ook de nodige gezondheidsrisico’s met zich meedragen. Daarnaast komen erectiestoornissen, twijfels over de geaardheid en seksuele identiteit, maar ook seksverslaving voor.

Gezondheidsrisico’s nemen toe naarmate er meer problemen zijn

In de ‘ACE’s too high’ studie is aan het licht gekomen dat Negatieve Ervaringen in de Kindertijd, ofwel NEK’s, een verhoogd risico op allerlei gezondheidsklachten geeft. Het effect van de negatieve ervaringen is cumulatief. Dat betekent dat hoe meer NEK’s, hoe groter het effect. Vanaf 4 NEK’s begint het te tellen (en het effect neemt toe naarmate er meer NEK’s gescoord worden): Verhoogd risico op hartfalen (3x), longemphyseem/chronische bronchitis (4x), hogere kans om zelfmoord te plegen voor je 30 bent (maar liefst 12x hoger!).

Kun je seksueel misbruik ook als prettig ervaren?

Er wordt meestal niet over gesproken, omdat men zich er voor schaamt, maar een deel van de slachtoffers ervaren (een deel van) het seksueel misbruik als prettig, vooral als het niet met geweld gepaard gaat. Niet alleen zijn de seksuele handelingen soms lichamelijk plezierig, je wordt als slachtoffer ook ingepalmd door de dader. De dader is er veel aan gelegen om jouw medewerking te krijgen. Immers: wat er gebeurt is bij de wet verboden. Om er voor te zorgen dat jij je mond erover houdt, gebruiken daders allerlei manipulatieve technieken om jou ervan te overtuigen dat het met jouw instemming gebeurt. Als jij het zelf gewild hebt, als jij je medeplichtig voelt, dan houd je je mond wel. Daders vertellen je:

  • ‘Zie je wel, je vindt het lekker’, wanneer je lichaam reageert
  • ‘Je bent al zo volwassen voor je leeftijd’
  • ‘Ik zag je wel naar mij kijken, je hebt dit zelf gewild’
  • ‘Je bent zelf begonnen’
  • ‘We hebben een bijzondere relatie’ (vaak aangevuld met: die mensen van buitenaf niet zullen snappen, dit kunnen we beter stil houden)

Een kind of puber is vrij gemakkelijk te beïnvloeden en als de misbruiker zich daarop toelegt, dan raakt het slachtoffer soms erg overtuigd van wat hem of haar wordt ingefluisterd door de dader. Soms blijven zij dit geloven tot ver in hun volwassenheid.

Maar is het dan nog steeds seksueel misbruik?

Alle seks van volwassenen met minderjarigen is voor de wet seksueel misbruik. Joop is overtuigd dat ‘de relatie’ die hij met de vriendin van zijn moeder had, voor hem geen negatieve consequenties heeft gehad en dat is zijn goed recht, maar een gelijkwaardige relatie is het niet. Een volwassene heeft, per definitie, overwicht op een kind. Die ongelijkwaardigheid maakt dat de volwassene in deze doet waar ze zelf zin in heeft en daarbij geen rekening houdt met het kind (en de wet). Wat het kind daarvan aan mogelijke schade ondervind, doet er voor de dader niet toe. De wet houdt wél rekening met het kind: de wet beschermt ten alle tijde het kind, desnoods tegen zichzelf. Een kind heeft geen recht om in te stemmen met de seksuele handelingen van een volwassene: de volwassene is strafbaar ongeacht wat het kind daarvan vindt. Ook in het geval van Joop dus, is de vrouw in kwestie strafbaar.

Aanvaardbare risico’s?

Seksueel misbruik geeft, zoals we hebben gezien, een verhoogd risico op allerlei fysieke en psychische aandoeningen en dan is deze lijst nog niet eens compleet. Ook seksueel, relationeel en soms zelfs spiritueel zijn er vaak klachten en problemen te betreuren. Wanneer is zoiets een aanvaardbaar risico? De vriendin van Joop’s moeder neemt in mijn ogen en voor de wet een onaanvaardbaar risico, wanneer ze een seksuele relatie aangaat met een jongetje van 13 jaar.

Een vergelijkbare keuze

Stel je voor dat je voor je kind een operatie overweegt voor iets kleins. Geen noodzakelijke operatie, maar iets kleins, een aandoening waar het kind weinig last van heeft. Zou jij je kind laten opereren als je zou weten:

  • Dat de helft van de mensen die dit laten doen, ernstige psychische/psychiatrische klachten ontwikkelt (50% kans)
  • Dat je kind een 4 x hogere kans hebt om een chronische, soms dodelijke ziekte (kanker, hartfalen, longemphyseem, fygromyalgie) te ontwikkelen na deze operatie
  • Dat je kind na de operatie een twaalf keer hogere kans heeft dat het zelfmoord pleegt voor zijn/haar 30e
  • Dat je kind een 3 x hogere kans heeft op het ontwikkelen van eetstoornissen, laag zelfbeeld, seksuele problemen, seksuele identiteitsproblemen en relatieproblemen

Hoe groot is de kans dat jij je kind laat opereren als dit de bekende risico’s zijn? Hoe groot is de kans dat je jouw kind daaraan blootstelt?

Meer gevolgen van seksueel misbruik

Als dit alle mogelijke gevolgen van seksueel misbruik waren was het al erg genoeg, maar er zijn nog veel meer gevolgen waar je last van kunt hebben. Na seksueel misbruik heb je naast al deze andere zaken een verhoogde kans op:

  • Arbeidsproblemen/werkloosheid
  • Problemen met politie en justitie
  • Geweld in je relaties
  • Herhaling van seksueel misbruik
  • Nachtmerries en herbelevingen/c-PTSS

Het is allemaal kansberekening

Het kán goed gaan. Mogelijk en hopelijk is het voor Joop allemaal goed uitgepakt en heeft hij werkelijk geen schade ondervonden van de seksuele relatie die hem op 13 jarige leeftijd is overkomen. Het kán. Maar wat ben je voor persoon als je bereid bent om deze risico’s te nemen met een kind? Willens en wetens, want seksueel contact met kinderen is niet voor niets bij de wet verboden. Dat een dader een gevangenisstraf voor zichzelf riskeert is nog tot daar aan toe. Maar dat hij/zij een dergelijk risico neemt met een kind, dat is mijns inziens verwerpelijk en terecht strafbaar.

De gemiddelde dader maakt 30 slachtoffers

Is de vriendin van de moeder van Joop een a-typische dader? Op het eerste gezicht wel. Vrouwen zijn veel minder vaak dader dan mannen (ongeveer 2-3% van de daders is vrouw) en ze handelen bovendien meestal samen met een man en niet, zoals deze vrouw, alleen. Het is uit het verhaal niet duidelijk of Joop het enige slachtoffer van haar avances is geweest. Als dat zo is, dan is zij zeker a-typisch, want de gemiddelde dader maakt 30 slachtoffers. Dat betekent ook dat, zelfs áls Joop er geen last van ondervindt, ook op latere leeftijd niet, dit beslist niet waar hoeft te zijn voor alle mogelijke andere slachtoffers van deze dame.

Van kinderen blijf je gewoon af!

Is jouw kind seksueel misbruikt?

Wat doe je als jouw kind seksueel misbruikt is?

Jouw kind komt naar je toe en vertelt je…

  • Dat iemand aan zijn plasser heeft gezeten
  • Dat iemand haar ‘daar beneden’ gemasseerd heeft
  • Dat een man zijn piemel heeft laten zien
  • Of erger…

Je bent geschokt! Je veilige wereld vergaat. 

  • Wat zijn dan goede ‘mama vragen’?
  • Wat is de juiste manier om als papa te reageren?
  • Waar kun je hulp vinden?
  • Wie kan je vertellen hoe jij jouw kind hier doorheen loodst?

Een moment waarop je je niet kunt voorbereiden. Wat je ook doet en wat je zelf ook meegemaakt hebt, als jouw kind naar je toe komt met zo’n verhaal, dan ben je onvoorbereid. Geen wonder dat je het eventjes niet weet.

Wat goed dat je het komt vertellen!

Het komt helaas zelden voor dat een kind naar je toe komt met een helder verhaal over wat er is gebeurd. Dat is jammer, want seksueel misbruik komt schrijnend veel voor en voor elk kind dat vertelt over seksueel misbruik, zijn er negen die, tot ver in hun volwassenheid, hun mond houden. Die het geheim soms zelfs mee hun graf in nemen. Het eerste wat je in ieder geval kunt doen is het kind een compliment geven: ‘Wat goed dat je het komt vertellen’.

Geef jezelf ook een groot compliment

Haal een paar keer diep adem en besef dat je het als ouder goed hebt gedaan. Het feit dat je kind naar je toe komt, betekent dat jij openheid hebt geboden, vertrouwen hebt verdiend. Het betekent dat jouw kind zich veilig voelt om naar je toe te komen, ook met dingen die het zelf moeilijk vindt. Ook als het tot geheimhouding gemaand wordt of zelfs bedreigd is, wat vaak voorkomt bij seksueel misbruik.

Stel de belangrijkste vraag

De belangrijkste vraag is niet: ‘Wat is er precies gebeurd?’
Natuurlijk komt er een tijd dat je wilt weten wat en hoe. Maar je kind zit voor je neus en heeft je nodig. ‘Wat heeft jouw kind op dit moment nodig?’ Dat is de vraag die vooraan moet staan, de belangrijkste vraag. Vaak weet je daar ook het beste antwoord op. Soms is het een knuffel, soms is het bevestiging. Het ene kind wil graag dat er onmiddellijk actie naar de dader volgt, het andere kind vindt dat juist afschuwelijk en wil vooral dat ze weer gewoon haar huiswerk kan doen. Eén ding hebben alle kinderen, die over seksueel misbruik vertellen, met elkaar gemeen: Ze willen dat het stopt!

Wat helpt kinderen seksueel misbruik verwerken?

Een stabiele en veilige thuissituatie is één van de meest helende omstandigheden voor een kind om te beginnen met verwerken. Een kind heeft er niets aan als jij in een traumareactie schiet. Schelden en agressie op de dader werken averechts, wekken in het kind soms zelfs de neiging om de dader te verdedigen. Soms trekken ze hun verhalen dan terug, omdat de consequenties hen erger lijken dan het misbruik. Het vreselijk vinden en in tranen uitbarsten is ook al geen handige zet, omdat kinderen van nature de neiging hebben om zichzelf overal de schuld van te geven. Als jij instort denken zij dat zij dat gedaan hebben door het te vertellen. Dan gaan ze zeggen dat het niet zo erg was en gaan ze jou troosten. Dat is niet wat ze nodig hebben. Helemaal niets doen is ook geen optie, want dan laat je je kind in de steek, terwijl het jou als volwassene heel hard nodig heeft. Je kind kwam immers naar je toe?

Wat is een betere reactie? De 5 B’s!

Wat is de volwassen reactie op seksueel misbruik bij je kind? Het is niet eenvoudig, maar ik ga zelf altijd uit van deze lijst, “de 5 B’s”

  1. Bescherming. Zo goed als binnen jouw mogelijkheden past, bied je het kind aan om het te beschermen. ‘Ik ga mijn best doen om er voor te zorgen dat dit niet meer gebeurt’ zou een passende belofte zijn.
  2. Bekrachtig dat het kind het goede heeft gedaan door het te vertellen. Dit kan je bijna niet vaak genoeg zeggen. ‘Ik ben zo trots op je, dat je dit verteld hebt!’ Zeg dat ze altijd met je mag praten, ook als het moeilijk is.
  3. Bevestig dat het kind geen schuld had aan wat er is gebeurd. Zeg en herhaal hardop: ‘Dit had nooit mogen gebeuren en het niet jouw schuld.’
  4. Benoem wat het met je doet. Een kind merkt heus wel als je schrikt, boos wordt of hoe je ook reageert. Dat hoef je niet weg te stoppen, maar je moet er ook niet vanuit handelen. Het beste kun je benoemen wat het met je doet en vertellen dat je eerst eens goed moet nadenken over hoe je hiermee verder gaat. Daarmee schep je ruimte voor jezelf.
  5. Blijf beschikbaar. Sommige kinderen laten proefballonnetjes op. Vertellen een relatief klein incident om de stemming te peilen. Bereid je voor op mogelijke uitbreiding van het verhaal en luister ernaar. Soms trekken kinderen hun verhalen in, omdat ze bang worden voor de consequenties van het vertellen of voor sancties van de dader. Blijf beschikbaar.

Kom er op terug

Je hoeft niet alles in één keer op te lossen, maar kom er wel op terug. Bespreek met je kind wanneer je er op terugkomt en zorg dat je dat uit jezelf doet. Als jij er niet op terugkomt, dan blijft het kind er alleen mee. Denk niet te gemakkelijk ‘Ze is er wel overheen’ of ‘Hij is veerkrachtig’. Wat er uitziet als veerkracht kan gemakkelijk een overlevingsmechanisme zijn, waarmee jouw kind zich staande weet te houden, maar waaronder een wereld van trauma schuilgaat.

De therapeutische ervaring

Elke ervaring van onvoorwaardelijke liefde werkt therapeutisch. Het is belangrijk dat jouw kind zo veel mogelijk therapeutische ervaringen* opdoet. Zo voorkom je, deels, de lange termijn effecten van seksueel misbruik. 

*Bruce Perry – Neurobioloog en psychiater, in zijn boek: De jongen die opgroeide als hond.