Hoe slechte therapie verkocht wordt aan trauma-slachtoffers

Onderstaand artikel heb ik, met permissie van de auteur Jonathan Shedler, vertaald uit het Engels. Het is verschenen in het gerenommeerde blad ‘Psychology today’ en valt natuurlijk onder copyright van de auteur. Het origineel is hier te lezen.

Hoe slechte therapie verkocht wordt aan trauma-slachtoffers

En waarom patiënten en therapeuten de nieuwe richtlijnen voor de behandeling van trauma moeten negeren!

De American Psychological Association (APA) heeft recent nieuwe richtlijnen uitgeschreven voor de behandeling van trauma-slachtoffers. Patiënten en therapeuten zouden er wijs aan doen deze richtlijnen te negeren.
De richtlijnen zouden gebaseerd moeten zijn op de beste wetenschappelijke inzichten van dit moment. Maar in feite negeren zij elke vorm van wetenschappelijk bewijs, behalve één specifiek soort onderzoek: kortlopend onderzoek gebaseerd op een steekproef met een controlegroep. De zogenaamde Randomized Control Trial, die ik in de rest van dit stuk RCT zal noemen.

Wat zijn RCT’s?

Bij een RCT neem je een steekproef van mensen die op basis van loting ingedeeld worden in een behandelgroep of een controlegroep. Dit soort tests is handig om bepaalde vragen te beantwoorden, zoals: ‘Is medicatie effectiever dan een suikerpilletje’. Andere vragen kun je op deze manier niet beantwoorden, zoals: ‘Hoe werkt medicatie eigenlijk? Wat is de ziekte? Wat zijn de oorzaken?’ Zonder zorgvuldige wetenschappelijke overwegingen kunnen RCT’s leiden tot domme conclusies.

Een voorbeeld van zo’n domme conclusie

Na het bekijken van een RCT, waarin flossen met niet-flossen werd vergeleken, concludeerden een aantal mensen dat er geen wetenschappelijk bewijs was dat flossen goed voor het gebit is. Maar flossen is typisch iets dat zijn vruchten pas afwerpt als je het gedurende langere tijd toepast, en de RCT volgde de patiënten maar gedurende een korte periode. In dit tijd vonden ze precies wat je zou verwachten: geen effect. Kennis over de voordelen van flossen komen uit andere bronnen: observaties van tandartsen van meer dan een eeuw en een begrip van het mechanisme.

Deze RCT onderzoekers richten zich op onderzoek dat makkelijk uit te voeren is, niet op studies die wezenlijke vragen over het flossen van tanden en kiezen zouden beantwoorden. Dat zouden ze zelfs niet kunnen doen, want een RCT onderzoek dat de langetermijneffecten van flossen zou bestuderen, zou betekenen dat men mensen zou moeten vragen om jarenlang hun tanden niet te flossen. Een dergelijk onderzoeksvoorstel zou de ethische toets van de instituten die hierover beslissen niet doorstaan.

De meeste wetenschap komt niet voort uit RCT’s

De ‘harde’ wetenschappen, zoals natuurkunde, scheikunde en astronomie gaan niet af op RCT’s. Geen astronoom in de geschiedenis van de mensheid heeft ooit een RCT gedaan. Toch hebben we steeds meer kennis over het heelal. Astronomen kunnen tot op de mili-seconde nauwkeurig, voorspellingen doen over een zonne-eclips bijvoorbeeld.

Toch lijkt het erop dat sommige mensen, vooral in de ‘zachte’ wetenschappen zoals sociologie en psychologie, ons willen doen geloven dat RCT’s de gouden standaard zijn als het gaat om wetenschappelijke kennis en dat al het andere genegeerd kan worden.

Dit is een misser van de bovenste plank en je hoeft geen academicus te zijn om te begrijpen waarom dit niet klopt.

Er zijn geen RCT’s geweest die hebben laten zien dat de zon tot een rood-verbrandde huid kan leiden, dat seks zwangerschap veroorzaakt of dat gebrek aan voedsel verhongering tot gevolg heeft. We weten dit, omdat we de oorzaak en gevolg relatie kunnen observeren en omdat we het mechanisme begrijpen. Ultraviolette straling beschadigt huidcellen. Seks zorgt ervoor dat sperma een eicel kan bevruchten. Mensen sterven zonder voedsel. Flossen verwijdert tandplak, waarin bacteriën huizen die de tanden en het tandvlees schaden.

Copernicus, Galileo, Darwin, Einstein, Niels Bohr, Marie Curie, Stephen Hawking

Wat hebben al deze mensen met elkaar gemeen? Geen van hen heeft ooit een RCT uitgevoerd.

De meeste wetenschappelijke kennis komt niet van RCT’s

Foute vragen geven foute antwoorden

Wat heeft tanden flossen te maken met de nieuwe richtlijnen omtrent trauma? Alles, zoals zal blijken.

Psychotherapie heeft tijd nodig. Het effect van psychotherapie zie je terug in een soort ‘dosis-effect’ curve. Het vraagt meer dan 20 sessies, ofwel ongeveer zes maanden van wekelijkse therapie, voordat zo’n 50% van de patiënten een, klinisch gezien, belangrijke verbetering ervaren. Na 40 sessies blijkt 75% van de patiënten een, klinisch gezien, belangrijke verbetering te ervaren. Deze cijfers zijn gebaseerd op een wetenschappelijke studie waarin meer dan 10.000 therapeutische casussen onder de loep genomen zijn, waarbij zowel gekeken is naar wat de therapeuten rapporteren als wat patiënten rapporteren over hun ervaringen met de therapie (voor verwijzingen naar deze onderzoeken, zie het originele artikel).

De RCT’s in de richtlijnen

De in de richtlijnen meegenomen RCT studies betreft alléén therapieën van 16 sessies of minder. Vaker waren het acht sessies of zelfs nog minder. Met andere woorden, de richtlijnen hebben alleen therapieën die bij voorbaat al onvoldoende zijn meegenomen in hun overwegingen.

Daarmee is het een vaststaand feit dat op basis van die RCT’s de richtlijnen alleen uit zouden komen op kortdurende, gestandaardiseerde vormen van Cognitieve Gedrags Therapie, omdat die volgens een stap-voor-stap instructie protocol uitgevoerd kunnen worden. Dat zijn de enige therapieën die geschikt zijn om te toetsen middels een RCT (zet dat af, voor contrast, tegen het bestuderen van patiënten die daadwerkelijk beter worden en wat hen heeft geholpen).

Meer dan een eeuw van wetenschappelijk onderzoek en klinische ervaring, wijst erop dat andere therapeutische benaderingen meer helpen. Maar deze kennis komt niet uit RCT’s en werd daarom genegeerd.

De richtlijnen zijn door onderzoekers voor onderzoekers. De belangen van patiënten en therapeuten zijn daarin secundair. De richtlijnen bestaan uit 675 pagina’s van minutieuze, complexe details over de gebruikte onderzoeksmethodiek en statistische analyse, met 537 pagina’s met tabellen en formulieren. Therapieën krijgen het predicaat ‘Hoog aanbevolen’, op basis van de methode waarmee ze bestudeerd zijn, niet omdat patiënten er beter van worden.

De waarheid in de marketing

‘Deze richtlijnen bieden het veld een aantal voordelen’, vertelt het APA ons. ‘Voor dienstverleners geeft het aanbevelingen … een snelle opsomming van behandelingen die hun nut hebben bewezen voor honderden of zelfs duizenden patiënten … Voor families bieden de richtlijnen heldere informatie over de beste behandelingen en wat je daarvan mag verwachten.’

Laten we eens een feiten-check doen om te zien hoe deze aanbevelingen zich verhouden tot de grootste en best uitgevoerde RCT waar de richtlijn op gebaseerd is. Deze RCT werd betaald door het Amerikaans Departement van Veteranenzaken van Defensie en werd gepubliceerd in het ‘Journal of the American Medical Association’. De RCT werd uitgevoerd met 255 vrouwelijke veteranen. Het meeste van hun trauma was niet aan gevechtshandelingen gerelateerd. Het meest voorkomende trauma was seksueel trauma, gevolgd in aantallen door fysiek trauma.

Van de patienten in deze studie ontving de helft één van de ‘hoog aanbevolen’ vormen van Cognitieve gedragstherapie (verlengde exposure therapie) en de tweede groep ontving een controle behandeling.

Dit is wat het onderzoek laat zien:

  • Bijna 40 procent van de groep die de Cognitieve gedragstherapie startte, stopte voortijdig met de behandeling. Ze brachten door hun weglopen hun stem uit over hoe bruikbaar het voor hen was.
  • 60 procent van de patiënten had, nadat het onderzoek afgerond was, nog steeds PTSS
  • Alle patienten waren gediagnosticeerd met een klinische depressie en bleven klinisch depressief na de behandeling
  • Bij de na-meting zes maanden later was de groep patiënten die Cognitieve gedragstherapie had ontvangen niet beter dan de controlegroep
  • Er vonden negentien serieuze ‘negatieve gebeurtenissen’ plaats tijdens de looptijd van de studie, waaronder zelfmoordpogingen en psychiatrische opnames
  • De auteurs van het onderzoek vertellen in hun conclusie dat de patiënten ‘mogelijk meer behandeling nodig zullen hebben dan in de relatief kleine aantal sessies die kenmerkend zijn voor een klinische RCT’

Ik heb dit onderzoek niet gekozen omdat het een slecht onderzoek is, integendeel, ik koos deze omdat het een van de beste onderzoeken uit de reeks is.

‘Heldere informatie over de beste behandelingen en wat je daarvan mag verwachten’ Werkelijk?

Het eerste beginsel: doe geen schade

Veel zorgverzekeraars maken onderscheid: ze verzetten zich tegen het betalen van psychotherapie. Het Amerikaans congres heeft wetten aangenomen die moeten zorgen voor ‘gelijkwaardigheid in psychologische zorg’ (waarmee je evenveel recht hebt op vergoeding voor fysieke als voor mentale gezondheidscondities), maar zorgverzekeraars doen er alles aan om hier onderuit te komen. Er zijn al heel wat rechtszaken over gevoerd, maar het verzet van de verzekeraars houdt aan.

Eén van de manieren waarop de zorgverzekeraars de wet omzeilen, is door patiënten naar de goedkoopste en kortste therapieën te sturen. Een andere manier is om therapie zo onpersoonlijk en ontmenselijkend te maken; dat de patiënt de therapie niet afmaakt. Zorgverzekeraars zeggen niet publiekelijk dat zij door economisch eigenbelang worden gedreven, in plaats daarvan claimen zij dat de behandelingen ‘evidence based’ zijn.

Het is erg genoeg dat de meeste Amerikanen onvoldoende verzekerd zijn, zonder dat ze ook nog eens gemanipuleerd worden om aan hun eigen waarnemingsvermogen te gaan twijfelen, door ze te vertellen dat inadequate therapie de beste therapie is.

De APA’s code van ethisch verantwoord handelen

De APA’s code van ethiek begint met: ‘Psychologen streven ernaar te handelen ten goede van hen met wie ze werken en zijn zorgvuldig om geen schade te berokkenen.’ APA heeft een eerbare geschiedenis, in het gevecht om goede zorg voor de patiënten te garanderen en op te staan tegen misstanden van de zorgverzekeraars.

Verblind door de RCT-ideologie heeft de APA per ongeluk een troefkaart in handen gespeeld van kwaadwillenden in de zorgverzekeringsindustrie.

Over de auteur

Jonathan Shedler, PdH is Clinical Associate Professor op de Universiteit van Colorado School of Medicine. Hij geeft nationaal en internationaal lezingen aan profesionals en geeft online supervisie en consultatie aan psychotherapeutische professionals wereldwijd.

Like zijn Facebook pagina als je hem wilt volgen

Notitie van de vertaler

De situatie in Amerika is redelijk vergelijkbaar met de situatie in Nederland. Ook hier wordt onder de vlag van ‘Evidence based’ alle discussie, over wat goede therapie is, gesmoord.

Een kwalijke zaak

Dat de meeste mensen niet beter worden van de zogenaamde ‘Evidence based therapieën’ is nog tot daaraan toe. Dat op basis van foutieve informatie en uitsluitend op basis van RCT’s beslissingen worden genomen, over het al dan niet vergoeden van bepaalde therapieën, vind ik een kwalijke zaak. Maar het wordt nog erger.

Als de therapie niet werkt, zie ik victim-blaming!

Het meest kwalijke aspect vind ik dat als de therapie niet werkt, de patient/cliënt/klant de schuld in de schoenen geschoven krijgt. Als de kortdurende interventie niet werkt, wordt niet adequaat doorverwezen naar andere vormen van therapie. Therapieën die zoals hierboven beschreven en terdege onderzocht, doorgaans wél werken, al duurt het wat langer dan de korte op RCT’s berustende pseudotherapieën. In plaats daarvan doet men de klant geloven dat er iets mis is met hén. Dat het trauma te complex is, dat de patient ‘therapieresistent’ is of iemand wordt domweg ‘uitbehandeld’ verklaard.

Ik zou willen oproepen om deze waanzin te stoppen voordat er doden vallen, maar helaas, daarvoor is mijn oproep al te laat. De eerste doden zijn allang gevallen.

Mijn mening is gebaseerd op wat ik in mijn praktijk tegenkom, wat ik beluister in de verhalen van collega therapeuten en wat ik hoor van slachtoffers zelf.

Therapeut in het zonnetje, Ine Braaksma

Ine BraaksmaDe therapeut in het zonnetje is deze keer Ine Braaksma. Ine werkt in haar eigen praktijk ‘Voorbij woorden’ vooral ervaringsgericht. Haar achtergrond is vaktherapie Beeldend. Daarnaast heeft zij zich bekwaamd in EFT en andere lichaamsgerichte methoden. Wat drijft Ine Braaksma?

Wat heeft je gemotiveerd om therapeut te worden?

Tijdens mijn studiekeuze op de middelbare school laat ik me leiden door mijn verlangen om kinderen in moeilijke situaties te helpen. Ik overweeg me in te schrijven voor de studie (ortho)pedagogiek. Maar als ik in aanraking kom met de opleiding tot creatief therapeut realiseer ik me: “dat is een goede manier om met kinderen te werken, beelden maken in plaats van praten”.

Waar kwam dat verlangen vandaan?

Ik zie inmiddels dat er destijds een kind in een moeilijke situatie in mij zat. Toen had ik nog geen woorden voor wat er dwars zat. Ik voelde de hulpvraag wel, maar heb dan nog niet in de gaten dat die van binnen komt.

Is jouw reden om therapeut te zijn door de jaren heen veranderd?

Ik werk inmiddels 30 jaar als therapeut, met volwassenen en in die jaren heb ik enorm veel geleerd.

  • Over de veerkracht van mensen, inclusief die van mezelf.
  • Over wat nodig is om pijn te dragen, te verwerken en overstijgen.
  • Over wat een therapeut wel en niet bij kan dragen en wat je als cliënt zelf te doen staat.
  • Over de betekenis van trauma in een breder perspectief dan alleen dit leven hier en nu.

Die kennis en ervaring inzetten bij het begeleiden van anderen op hun levenspad geeft me voldoening. Plus ik vind het nog steeds heel boeiend om te zien hoe ieder mens op haar unieke wijze het leven ervaart en vormgeeft.

Wat maakt dat je juist lichaamsgerichte therapie doet?

Ik begin als creatief therapeut beeldend, omdat ik intuïtief begrijp dat woorden niet voldoende zijn om uit te drukken en te helen wat er in ons leeft. In het werken met cliënten, met name met trauma en rouwverwerking en in mijn eigen proces wordt mij duidelijk dat emoties zich afspelen in het lichaam. Beelden zijn net als woorden, een vertaling van sensaties in het lijf. Ik ben een steeds lichamelijker vorm van beeldende therapie gaan geven. Het lijf is een belangrijk onderdeel van ons geheugen, herinneringen liggen in ons lijf opgeslagen en worden in ons brein met elkaar verbonden.

Het lichaam is in feite leidend?

In ieder geval is beeld en woord niet genoeg voor een volledige verwerking, het lijf moet er in meegenomen worden. Vanuit die ervaring volgde ik diverse opleidingen om wat ik intuïtief begreep, theoretisch te onderbouwen. Ik ben me in lichaamsgericht psychotherapeutische werkvormen en andere lichaamsgerichte methoden gaan bekwamen. Daar komt gaandeweg nog een inzicht bij. Dat we naast een stoffelijk lichaam ook een energetisch of spiritueel lichaam hebben. Ook daar heeft trauma effect op en is heling nodig, dus ook daar verdiep ik me in en leer ik mee werken. Met de methode EFT komt dat voor mij allemaal samen.

Hoe werkt lichaamsgerichte therapie bij seksueel misbruik?

Alle trauma’s raken het lichaam, zelfs als het lichaam niet letterlijk aangeraakt word. Seksueel misbruik raakt ook nog letterlijk het lichaam, sterker nog, het raakt ín het lichaam. Een trauma is overweldigend, teveel om in het moment waarop iets gebeurt te verwerken, dus je verdringt het, vergeet het, zet het van je af. Bij seksueel misbruik verdring, vergeet en zet je dus ook je lijf van je af. Je splitst in hoofd en denken enerzijds en lijf en voelen anderzijds en je verblijft meestal voornamelijk in je hoofd.

Het lijf laat zich niet vergeten?

De in het lijf opgeslagen herinneringen beïnvloeden je gedrag en denken, ,Het lijf dringt zich op met gevoelens, pijn, vermoeidheid of ziekte en impulsen, die niet passen bij het hier en nu. Maar omdat je geen contact hebt met je lijf, ben je niet bewust van hoe je lijf je gedrag beïnvloed en kom je in van die situaties waarvan je achteraf zegt: “Ik weet dat ik het zo niet wil doen en ik weet hoe ik het anders wil, maar het is me toch weer overkomen”. Door stapje voor stapje de gevoelens van het lijf te verwerken en de storende gedachten van het hoofd te herzien, worden beide weer een geheel.

Vanuit de afsplitsing terug naar heelheid?

Precies! In het lijf en denken kunnen er overigens meer dan één afsplitsing ontstaan zijn, denk aan diverse innerlijke kinderen die je in je binnenwereld kunt ervaren. Ook die worden gedurende het behandelproces onderdeel van het geheel. Door lichaamsgericht te werken krijg je méér dan alleen het inzicht in wat er gebeurt is en waarom dat nu invloed op je heeft. Je kunt die invloed ook daadwerkelijk loslaten en dan beïnvloed het verleden het nu niet meer. De vermogens die je ontwikkelde om te overleven en die je in de weg stonden, kunnen dan een verrijking van je leven worden.

Welke interventie zet je vaak in en met welk resultaat?

Emotional Freedom Techniques, EFT, zet ik vrijwel iedere sessie in. Ik werk met een integratie van de methoden waarin ik ben opgeleid. Dat kunnen combinaties zijn van beeldend werken, lichaamsgericht werken, familieopstellingen werk, mindfullnes en EFT. Afhankelijk van wat in het moment het beste bij de cliënt en haar vraag past.

Hoe werkt dat met EFT?

Bij EFT klop ik op accupunctuur punten of de cliënt doet dat zelf. Het effect van dat kloppen is dat het zenuwstelsel van de cliënt van de ‘stressstand’ (sympathisch) switcht naar de ‘ontspannen stand’ (parasympathisch). De cliënt voelt dat als ontspanning. Tijdens dat kloppen richt de cliënt haar aandacht op een negatieve gebeurtenis en de lichamelijke sensaties die daarbij horen, zo roept zij zelf de stressstand op. Er zijn dus twee tegengestelde processen tegelijk gaande. Het effect van het kloppen is uiteindelijk altijd sterker.

Wat is het effect van die tegenstrijdigheid?

Het heeft te maken met de werking van het geheugen. Wanneer je herinneringen  ophaalt, word die herinnering daarna opnieuw opgeslagen, mét de emotionele toestand waarin je je tijdens het ophalen bevind. Dus tijdens het herinneren verandert je herinnering. Als de aandacht van de cliënt dus gericht us op het trauma en de daarbij horende lichamelijke sensaties en ze voelt ze zich tegelijk ontspannen wordt de situatie veranderd in het geheugen opgeslagen. Dat maakt dat deze niet meer getriggerd kan worden. Dat wil zeggen het gedrag, denken en voelen kan niet meer onbewust beïnvloed worden door die oude gebeurtenis.

Klinkt als een krachtig hulpmiddel

Ja, gecombineerd met andere werkvormen maakt het die werkvormen ook krachtiger. Bij de combi EFT en familieopstellingen werk, maakt de EFT dat de resultaten sneller integreren. Door beeldend werken (tekenen) en EFT te combineren is het mogelijk om emoties of lichamelijke sensaties te verwerken waar iemand geen woorden, herkomst of betekenis bij weet.

Is het een zware therapievorm?

EFT wordt in het algemeen als minder zwaar ervaren als bv EMDR of Exposure, juist doordat de cliënt gedurende de sessies meerdere malen in de ontspannen stand terecht komt. Het werkt met kleine stapjes waardoor stress en ontspanning zich tijdens de sessie afwisselen. Je hoeft bij EFT niet over het seksueel misbruik te vertellen, je benoemt hooguit enkele kenmerken. Je richt steeds je aandacht op een klein onderdeel van het trauma en benoemt de sensaties die je in je lijf voelt, ik leid je daar doorheen.

Eitje?

Zeker niet. Minder zwaar wil niet zeggen dat het daarmee ‘makkelijk’ word. Die indruk kan je krijgen wanneer je EFT op het internet opzoekt, een aantal aanbieders benoemd het zo, ik vind dat niet terecht, een trauma verwerken is nooit makkelijk werk, met EFT word het wel minder zwaar.

EFT wordt ook wel doe-het-zelf therapie genoemd, wat vind je daarvan?

Het voordeel van EFT is inderdaad dat je het snel zelf op symptoom niveau kunt gebruiken. Na een een reeks sessies kun je het ook op oorzakelijk niveau op jezelf toepassen. Zo kun je zelf tussen de sessies aan je proces doorwerken en je hebt dan voor de rest van je leven beschikking over een techniek om emoties te verwerken. Zoals je een tandenborstel hebt, om je gebit fris te houden. Waarbij het wel zo is dat er altijd situaties en emoties zullen zijn die met zoveel weerstand en blinde vlekken gepaard gaan dat het verstandig is je dan even door een ervaren EFT behandelaar te laten begeleiden die er van buiten tegenaan kijkt. Zoals je ook naar een tandarts gaat.

EFT maakt je overigens niet emotieloos, zoals mensen soms denken. Elke emotie heeft een functie, in het moment dat er iets gebeurt. Wanneer je de emotie daarna niet verwerkt word het een oude emotie. Oude, onverwerkte emoties vormen een belemmering. Emotional Freedom Technique betekent dus: “techniek om jezelf vrij te maken van de belemmeringen van oude emoties”

Wat denk jij dat belangrijk is voor mensen om over jou te weten, voordat ze contact met je opnemen?

Belangrijk om over mij te weten is dat ik allerlei kennis en ervaring heb en dat ik tegelijk jóúw weg naar herstel en heling níet ken. Die weg vinden we samen. Ik breng mijn kennis en ervaring in, ik steun je, biedt je veiligheid, bij tijden zal ik leiden, de regie nemen op momenten die daarom vragen en jíj neemt de regie waar dat voor jou nodig is. Ik zal bij zijn in je pijn, wanhoop, boosheid, walging, schuld, schaamte, verwarring en verdriet en je door die emoties heen leiden, zodat jij er ook bij kunt zijn en ze los kunt laten. Jíj bent degene die de emoties voelt.

Therapie als een samenwerkingsverband?

Ja én het is jouw proces. Ik heb de kennis en ervaring met allerlei oefeningen, die je thuis in kunt zetten om je gevoel van veiligheid, ontspanning en veerkracht te vergroten. Ik heb de creativiteit om die oefeningen op jouw situatie aan te passen aan jou, aan de hand van wat we in de sessie tegenkomen, en jíj gaat ze thuis doen. Ik voed je met informatie, oefeningen, steun en aandacht en jíj proeft en geeft terug wat je niet past en neemt mee wat bij jou werkt. Kortom: besef dat in therapie zijn een samenwerking is die van jou inbreng en motivatie vraagt.

Wat als het je niet lukt om gemotiveerd aan de slag te gaan?

Motivatie kan ondergesneeuwd zijn onder lagen angst en weerstand (weerstand is bijvoorbeeld:  ik wil die oefening wel doen maar het lukt niet, ik vergeet het, durf niet, vind de oefening irritant). Angst en weerstand horen erbij en daar werken we mee. Het seksueel misbruik heeft invloed op je persoonlijkheid. Een onderdeel daarvan is dat je motivatie regelmatig onder invloed van angst en weerstand niet voelbaar is. Voor mij is het belangrijk dat er ergens in jou, al is het maar in een deel van je, de wens is om het leven hier en nu ánders te leven en beleven en je leven in het verleden achter je te laten.

Meer over Ine Braaksma? Klik hier voor haar profiel.

Hoe gaat EFT om met herinneringen en herbelevingen?

Hoe gaat EFT om met herinneringen en herbelevingen

Emotional Freedom Techniques, kortweg EFT genoemd is een methode waarin je door middel van een serie klopjes op acupunctuurpunten, gevoelens verwerkt. Hoe gaat EFT om met herinneringen en herbelevingen, vroegen we Thérése Bravenboer.

Is hoe je omgaat met herinneringen wel een goede vraag?

Hoe je omgaat met herinneringen roept bij mij meteen de vraag op: ‘Moet ik er mee omgaan? De herinneringen zijn er toch? Moet ik daar wat mee?’

Werken met wat er nu is

In een sessie met EFT begin je altijd met het gevoel wat er nu is. Misschien ben je moe, of paniekerig, of heb je een zere schouder, of heb je gewoon geen zin. Met dat gegeven ga je aan de slag. Samen benoemen we het gevoel precies. Ondertussen klop ik op je acupuntuurpunten.

Herinneringen komen vanzelf boven

Het leuke van kloppen is dat er dan meestal een herinnering boven komt. Iets over waar het ontstaan is, of een vergelijkbaar gevoel dat je had als kind. Als het een heftige herinnering is, schiet je soms in een herbeleving. Of het nou een belaste herinnering is of een herbeleving, je kan er gelijk aan werken met EFT.

Werken aan het trauma

Ik benoem het gevoel, de emoties die er bijkomen. Ondertussen klop ik het EFT rondje, net zolang tot de emoties zakken en de gebeurtenis neutraal wordt. Als er ruimte en tijd voor is, gaan we door totdat de oude situatie zodanig kan veranderen dat de client de regie zelf weer in handen krijgt. Op dat moment is er vrede, vaak ook trots en blijdschap met het nieuw verworven inzicht.

Zo gaat EFT dus met herinneringen en herbelevingen om

Ik ga er dus wel degelijk mee om, met die herinneringen en die nare herbelevingen. Ik laat ze er zijn, tot op de bodem. Ik benoem ze zo precies mogelijk en voorzichtig plaatsen we ze samen in een ander perspectief. Dat is helen.

Trauma gefocussed hulpverlenen werkt!

Trauma-gefocussed hulpverlenen werkt!

De enige therapie die volgens recent (2015) Amerikaans onderzoek bewezen verschil maakt bij kinderen die seksueel misbruik hebben meegemaakt, is TF-CBT. Met ‘verschil maken’ bedoelen zij dan dat het: Statistisch significant beter helpt dan andere therapieën of een psychologisch placebo of pillen.

Wat is TF-CBT?

Dat maakt natuurlijk nieuwsgierig: Wat is dat dan TF-CBT? De afkorting staat voor: Trauma Focussed Cognitive Behavior Therapy, oftewel: op het trauma gerichte cognitieve gedragstherapie. Nogal een mondvol: Wat doen ze dan precies?

Zij zijn ‘trauma focussed’: gericht op het trauma

Zij richten de aandacht op het trauma, in dit geval seksueel misbruik. Dat is belangrijk, omdat veel behandelingen in het reguliere circuit de aandacht op alles behalve het seksueel misbruik richten. Vaak is de focus op het gedrag van het kind. Seksueel misbruik wordt helaas meestal niet besproken in therapie.

Cognitieve gedragstherapie ‘American style’

Cognitieve gedragstherapie kennen we toch? Dan leer je anders te doen, door anders te denken, kort uitgelegd. Maar cognitieve gedragstherapie komt in een ander daglicht te staan als je de Amerikaanse uitleg hierover leest. Samen met de focus op het trauma is het eigenlijk een combinatietherapie van:

  • psycho-educatie
  • ontspanningsoefeningen
  • emotie-regulatie technieken
  • cognitieve verwerking, het verhaal van het trauma vertellen
  • desensiteren van/langzaam wennen aan het verhaal
  • het verhaal herschrijven door er nieuwe cognities (kennis, zoals bijvoorbeeld: Het is niet mijn schuld) in te verwerken
  • In vivo desensitatie: het werken aan angsten door steeds in kleine mate eraan blootgesteld te worden
  • gezamenlijke ouder/kind sessies
  • vergroten van de weerbaarheid

TF-CBT is ontworpen met al deze specifieke componenten, met ieder een eigen setje doelen.

Flexibel inzetbare componenten van de therapie

Van belang is ook dat de TF-CBT in hoge mate flexibel is en de componenten ingezet kunnen worden al naar gelang de individuele symptomen, wensen en noden van elk kind en/of hun familie.

Waarmee is TF-CBT in Nederland te vergelijken?

In Nederland kennen we geen TF-CBT voor zover ik weet. Vertaald naar de Nederlandse situatie, voor wat betreft seksueel misbruik, denk ik dat TF-CBT het beste vergeleken kan worden met de eigen regie bij de klant leggen. Dit geeft de klant de ruimte om:

  • diverse soorten therapie gericht in te zetten
  • te bepalen welk doel hij/zij op dat moment kiest/aan toe is om aan te werken
  • te focussen op het verwerken van het seksueel misbruik

Kanttekeningen

Overigens zet de studie twee kanttekeningen bij hun eigen resulaten:

  • Het is niet duidelijk in hoeverre deze methoden cultuur-specifiek zijn
  • Het lijkt er op dat deze therapie ontoereikend is voor kinderen die te maken hebben gehad met seksueel misbruik door naaste verwanten (zeker wanneer het de eerst-verzorgende ouder betreft)

Mijn conclusie op basis van dit onderzoek

Het verbaast mij niet dat de enige therapie die blijkt te werken een samenraapsel is van allerlei therapeutische interventies én dat de onderzoekers heel duidelijk stellen dat een belangrijk deel van de werkzaamheid van deze methode, schuilt in het feit dat de componenten flexibel inzetbaar zijn, naar aanleiding van de wens en noodzaak van de klant. Dat laatste is namelijk de centrale boodschap van mijn tweede boek: ‘Hulpverlening na seksueel misbruik’.

Mogelijk enig verschil makend

Naast TF-CBT hebben de Amerikaanse onderzoekers ook de volgende therapieën onderzocht.

  • Cognitieve groeps-gedragstherapie in scholen
  • Spelen met een ongetraumatiseerd leeftijdsgenootje (onder toezicht van een getrainde vrijwilliger)
  • Familie therapie
  • Klantgerichte therapie
  • Cognitieve verwerkingstherapie
  • kind-ouder psychotherapie
  • Cognitieve gedragstherapie (alleen voor PTSS)
  • EMDR

In dit onderzoek hebben deze therapieën het predicaat ‘mogelijk enig verschil makend’ gekregen.

Wat bedoelen ze precies met ‘mogelijk enig verschil makend’?

De definitie van ‘mogelijk enig verschil makend’ is dit: Deze behandelingen hebben laten zien dat ze iets meer resultaat opleveren dan op een wachtlijst staan of géén behandeling krijgen.

Wat ze niet onderzocht hebben

Het merendeel van alle therapieën die er zijn, wereldwijd, zijn nooit onderzocht. Gewoon omdat de meeste therapeuten helemaal geen tijd en geld hebben om zo’n onderzoek te laten doen. Het Amerikaanse onderzoek noemt overigens géén andere therapieën. Alle therapieën die ze onderzocht hebben, presteren iets beter dan de wachtlijst. Het is natuurlijk interessant om de resultaten te zien van al die andere therapieën.

http://europepmc.org/articles/pmc4413451

Het sprookje van de kortdurende therapie

Casus 1: Het gebroken been

gebroken hart, gebroken leven: de lange termijn effecten van seksueel misbruik

Je gaat skiën en je let even niet op. Je hebt een gebroken been. Heel vervelend allemaal. Je gaat snel naar de specialist, die zet het been en doet er gips omheen.

Een week of zes later is er van het hele voorval alleen nog een litteken te zien.

Casus 2: Seksueel misbruik

Je wordt seksueel misbruikt. Je hebt een trauma. Heel vervelend allemaal. Je gaat snel naar de specialist, die geeft je een traumabehandeling. Een week of zes later is het hele voorval alleen nog maar een herinnering.

Het sprookje

Helaas is één van deze twee casussen een sprookje. Kun je raden welke?
Als je seksueel misbruik hebt geraden zit je goed. Eigenlijk gaat het al na de eerste zin mis!

Het sprookje ontrafeld:

‘Je wordt seksueel misbruikt’

En dan nog eens en nog eens en nog eens… en nog eens en nog eens… en nog eens… en nog eens en nog eens. En als je het helemaal zat bent, nog eens en nog eens… nog eens en nog eens. Je vraagt je wanhopig af of het ooit zal stoppen en dan gebeurt het nog eens en nog eens… en nog eens… en nog eens… en nog eens…

‘Je hebt een trauma’

Bij seksueel kindermisbruik en incest is er meestal geen sprake van één trauma, maar van chronische traumatisering en bijbehorende hersenspoeling. Het meeste seksueel misbruik is een structurele, dagelijkse ervaring. Iets wat met grote regelmaat terugkomt en waar je geen verweer tegen hebt, is geen trauma, dat is conditionering.

‘Heel vervelend allemaal’

De angel bij seksueel misbruik zit er juist in, dat het niet allemaal vervelend is. Want je krijgt snoepjes, aandacht of je krijgt er geld voor. Je wordt medeplichtig gemaakt. De meeste misbruikers weten heel goed hoe je een kind kunt paaien. Inpalmen of grooming noemen ze dat. Het kind gelooft dat hij of zij het zelf gewild heeft.  Als het allemaal vervelend was, zou het een stuk minder verwarrend zijn.

‘Je gaat snel naar een specialist’

Deze gaat op twee fronten mis. Doorgaans ga je niet snel. De gemiddelde tijd tussen het moment dat het misbruik stopt en de eerste hulpvraag is 12 jaar! Je gaat dus niet snel naar een specialist (sommige mensen gaan nooit). Waar het verder nog mis gaat, is dat er nog niet veel specialisten zijn. Veel therapeuten weten zich, ook anno 2014, geen raad met klachten rondom seksueel misbruik en dus is het moeilijk om er een te vinden die zich hier wel in heeft gespecialiseerd.

‘Een week of zes later is het hele voorval alleen nog maar een herinnering’

Helaas, zo werkt het niet. Veel mensen die therapie of hulpverlening zoeken, worden van het kastje naar de muur gestuurd. De diagnose en therapie die op dat moment in de mode is, wordt er op losgelaten. Een greep uit de diagnoses: Borderline, DIS, PTSS, Depressie, Angststoornis, OCD. Veel overlevers zoeken hun heil bij alternatieve hulpverleners en niet zonder succes. Want het feit dat een therapie niet onderzocht is, betekent nog niet dat hij niet werkzaam en heilzaam is.

Het sprookje is ontzenuwd, nu de werkelijkheid

De werkelijkheid is: Helen van seksueel misbruik kán! Je kunt op het punt komen dat seksueel misbruik nog slechts een herinnering is, waar je verder geen last van hebt. De meeste mensen hebben daar langer dan zes weken voor nodig, laten we daar eerlijk over zijn. Dat heeft alles te maken met de impact die het, vaak jarenlange, misbruik heeft op je leven.

In de overleving

Veel mensen zitten na jaren nog steeds in de ‘overleving’. Omdat er nooit over gepraat is, of nooit echt goed naar gekeken is naar de effecten ervan. De manieren die je jezelf hebt aangeleerd om met het seksueel misbruik om te gaan, kunnen je danig in de weg zitten. Het heeft invloed op elk aspect van je leven. Kundige therapeuten zijn schaars en kundige specialisten, die werken met volwassenen die als kind seksueel misbruik hebben meegemaakt, zijn nog schaarser.

Een kundige specialist vinden na seksueel misbruik

Het doel van deze website is om een wegwijzer te zijn. Met elk van de hulpverleners die op deze website staan, hebben we eerst een persoonlijk gesprek. We stellen hen kritische vragen, over hoe ze met mensen werken en we delen hun antwoorden met jou! Op die manier krijg je een idee van hoe de verschillende therapieën werken en kun je zelf kiezen welke manier het beste bij jou past.

Zonder een sprookje te vertellen:

  • Helen van seksueel misbruik doe je zelf
  • Jij hebt de regie van je hulpverlening
  • Je kunt het (waarschijnlijk) niet alleen
  • Het is meestal een langdurig proces
  • Er is moed voor nodig om het aan te gaan
  • Je bent het waard

En helen kán!