Therapeut in het zonnetje: Ine van den Heuvel

Vandaag zetten we Ine van den Heuvel in het zonnetje. Ine werd ‘genomineerd’ door één van haar tevreden klanten, die een abonnement heeft op mijn nieuwsbrief. Wat drijft Ine van den Heuvel en hoe werkt zij met mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt?

Ine van den Heuvel, wat heeft jou gemotiveerd om hulpverlener te worden?

Toen ik afstudeerde als maatschappelijk werker schreef ik in mijn eindwerkstuk ‘Ik ben opgegroeid in een paradijs, alles was perfect’. Ik geloofde oprecht wat ik schreef. Ik had een enorm (ook wel naïef) geloof en vertrouwen in het goede van mensen en in het goede van het leven. Van daaruit wilde ik andere mensen graag helpen, om zichzelf ook zo gelukkig te kunnen voelen.

Je noemt het zelf naíef, was jouw jeugd werkelijk zo paradijselijk?

Nee. Pas jaren later, na het lezen van het boek ‘Het drama van het begaafde kind’, realiseerde ik mij dat het paradijs een illusie is. De illusie van een kind, om datgene wat er pijnlijk was niet te hoeven voelen. Als dochter van een moeder met een groot verliestrauma deed ik mijn uiterste best om haar te ‘redden’. Uit liefde, maar ook uit zelfbehoud. Ik dacht echt dat ik het wel zou kunnen ‘fiksen’ voor haar, zodat ze de moeder kon zijn die ik nodig had.

En, werkte dat?

Nee, dat werkt natuurlijk niet. Vanuit nu terugkijkend naar wie ik toen was, zou ik jouw eerste vraag anders beantwoorden. Ik zou zeggen: ‘Ik ben hulpverlener geworden vanuit de onbewuste drijfveren om mijn moeder te redden en mezelf te beschermen.’ In het brengen van aandacht en zorg naar anderen, hoefde ik mijn eigen gemis niet te voelen, mijn verloren voelen, angst, verdriet en eenzaamheid.

Het klinkt alsof je dat nu wel gevoeld hebt?

Uiteindelijk heb ik door mijn werk, aanvullende opleidingen en trainingen als hulpverlener, mijzelf kunnen bevrijden uit de illusies. Ik heb mezelf durven zien, ontdekken en ontmoeten in alle ervaringen en gevoelens uit mijn kindertijd en van mijn latere ervaringen, zoals de dood van mijn zoontje. Ik heb mezelf leren kennen in de beschermingsmechanismen die ik heb gecreëerd. Destijds hebben ze me geholpen, maar in mijn volwassen leven werden ze een hinderpaal. Zo heeft mijn werk als hulpverlener ook mijzelf geholpen en hiervoor ben ik mijn cliënten dankbaar.

Wat heeft gemaakt dat je juist integrale therapie doet?

Ik doe integrale therapie, omdat ik geloof dat alles van invloed is op elkaar. Het fysieke, onze levenservaringen, onze gevoelens, al het mentale in ons en de omgevingsfactoren (inclusief de levenservaringen van onze ouders en voorouders) beïnvloeden ons dagelijks bestaan. Er is een voortdurende wisselwerking en beweging in en tussen al deze gebieden. Het is van wezenlijk belang om alle levensgebieden in die samenhang aandacht te geven. Dat helpt je om inzicht te vinden, om te kunnen invoelen en begrijpen. Het geeft je de gelegenheid om je eigen unieke zelf terug te vinden. Ook het spirituele aspect speelt hiernaast nog een grote rol. Zeker bij seksueel misbruik helpt het om vanuit dat grotere perspectief te kijken en betekenis te geven.

Wat kan jouw therapie bijdragen aan het helen van mensen die seksueel misbruik hebben meegemaakt?

Mijn begeleiding helpt mensen om dat wat werkelijk waar is geweest onder ogen te zien. Dat doe ik meestal met behulp van opstellingen en psychodrama. Er naar kijken zonder het kleiner te maken, te bagatelliseren of te ontkennen. Mensen komen tot besef (op de diepe laag van fysieke gewaarwordingen, gevoelens en weten), wat er werkelijk gebeurd is in en door het misbruik. Seksueel misbruik laat diepe sporen na, zoals verlies van authenticiteit, verlies van een eigen ja en nee, de schade van de psychische/emotionele dwarslaesie (splitsing tussen hoofd en lichaam), traumaseksualiteit, de innerlijke dader, de aangepaste volwassene, getuigenzucht en meer.

Hoe gaat dat in zijn werk?

Stap voor stap help ik mensen om alle draden naar de dader los te maken en hun eigen waarheid en woorden terug te vinden, ze leren hun eigen ja en nee te voelen en uit te spreken. Zij bouwen een veiligere binnenwereld op, door weer contact te maken met hun eigen behoeftes en door goede grenzen te leren stellen. Door in jezelf orde op zaken te stellen, kun je jezelf ook in de buitenwereld weer veiliger voelen en vertrouwen hervinden. Je vindt je eigen kracht, macht en regie over jezelf en je leven terug. Zo ontwikkelt het volwassen deel zich naar een grotere gezondheid en de afgesplitste delen komen weer samen. Dat is wat helen is: weer heel worden.

Welk instrument zet je vaak in en met welk resultaat?

Ik realiseer me steeds meer dat de relatie tussen mij als begeleider en de cliënt, het belangrijkste instrument is. Dat cliënten in de relatie met mij kunnen ervaren dat er nu wél iemand is, iemand die oprecht aanwezig is (zonder oordelen en zonder haast) en die te vertrouwen is. Aan wie ze alles weer mogen leren toevertrouwen en vragen. De relatie is helpend en helend, er is even weer een hand om vast te pakken. Daardoor kun je leren weer nabij te durven zijn en kwetsbaar. Ik help je woorden te vinden voor dat wat onbenoembaar is, help je zien en begrijpen, geef je uitleg. Daardoor kun je groeien en datgene wat verloren is gegaan hervinden.

Wat ik daarnaast vaak aanbeveel voor mensen met een seksueel misbruik verleden is het groepstraject ‘De stilte doorbreken’, dat ik samen met Mijke van Gorp aanbied. Alle aspecten die specifiek gaan over seksueel misbruik komen hierin aan bod. Het contact hierover met lotgenoten is zo helend. In de groep ga je beseffen dat je niet alleen staat. Dat er anderen zijn die je, zonder veel woorden nodig te hebben, begrijpen en die je steunen. Dat de steun, die er vroeger niet was, er nu wel is. Dat helpt mensen enorm.

Wat denk jij dat belangrijk is dat mensen over jou weten, voordat ze contact met je opnemen?

Dat ik naast mijn vakkennis, door al mijn levens- , leer- en werkervaringen, weet heb van diepe, traumatische en dus vaak ook pijnlijke processen. Dat ik niet bang ben omdat ik daar zelf ben geweest en heb gevoeld hoe krachtig we in die diepte zijn. Ik ben ‘stevig’ in mijn zachtheid en betrokkenheid. In dat proces ben je veilig bij mij, omdat ik je nooit over een grens zal trekken of duwen die voor jou niet past. Ik ga met respect met je om, ook als jij je zelfrespect nog niet kunt voelen. Je mag erop vertrouwen dat jouw ‘nee’ door mij gehoord zal worden. Evenals je ‘ja’.

Heel wat anders dus dan: ‘Ik zal jou wel redden’?

Ja, al blijf ik nog steeds vertrouwen hebben in het goede in de mens. Als ik terugkijk op wat ik geleerd heb, dan voel ik dat ik een groot vertrouwen heb in de kracht en het zelfhelend vermogen van mensen, dat ik een groot vertrouwen heb in alle bewegingen van het leven. Ik geloof nog steeds in al het goede van het leven, maar ik heb daarnaast een realistisch besef van alle donkerte die er óók is. Ik weet dat ik het niet kon ‘fiksen’ voor mijn moeder en dat ik dat nu ook niet kan voor een cliënt. Maar ik kan wel helpen om nu als volwassene, eigen antwoorden te vinden op vragen en ik kan helpen om manieren te vinden de donkerte, de last, te kunnen dragen.

Ine van den Heuvel

Boekrecensie: De psychodramaturg, H.E.L.D. in denken met gevoel

De psychodramaturg. H.E.L.D. in denken met gevoel. Mark de Jonge

psychodramaturgHet boek van Mark de Jonge is het eerste deel in een serie boeken die hij schrijft over dit onderwerp. Zijn methodiek ‘H.E.L.D. in denken met gevoel’ legt hij uit in dit eerste deel. Het boek vertrekt vanuit de theorie, gemengd met zijn eigen professionele geschiedenis, en komt tot leven aan de hand van verhalen en casuïstiek.

Mark de Jonge’s professionele geschiedenis

Mark de Jonge heeft gewerkt met grote namen uit de wereld van psychodrama. Hij heeft het vak in de praktijk geleerd van grootheden zoals Adeline Salomé-Finkelstein en zijn werk bouwt verder op de wetenschappelijke fundamenten gelegd door Stanley Greenspan, Fonagy, Breuer, Moreno en Damasio en vele anderen.

Is de psychodramaturg voor therapeuten én klanten?

Hoewel Aad Vijverberg in het voorwoord verwacht dat het boek een breed publiek zal aanspreken, niet alleen therapeuten, ben ik het daar niet helemaal mee eens. Zeker in de eerste 30 bladzijdes is een echt taai studieboek, waarbij in rap tempo begrippen langs komen als ‘integratieve patronen’, ‘biopsychosociaal’ en ‘narratieve ruimte’, ‘symbolisatie’ en ‘mentalisatie’ en het onderscheid tussen ‘zelfregie’, ‘zelfgevoel’, ‘zelfreflectie’ en ‘zelfsturing’. Begrippen die voor therapeuten redelijk bekend zijn, maar dat zeker niet zijn voor het algemene publiek.

Mooie casuïstiek verheldert de concepten van de psychodramaturg

Ergens rond bladzijde 30 wordt het boek minder theoretisch en komen belangrijke inzichten naar voren, geïllustreerd met heldere casuïstiek. Daar laat de verteller Mark de Jonge van zich horen. Het model van de H.E.L.D. wordt duidelijk door de verhalen. De integratie tussen Handelen/spreken, Emotie, Lichaamsbeleving en Denken is de basis voor de methode, die werkt met toneelopstellingen in de ruimte.

Spelen met de H.E.L.D.

Vanaf dat moment wordt het spelen. Mooi uitgewerkte casussen illustreren hoe je vanuit de beleving in één van de letters van de H.E.L.D. een interventie kunt doen en hoe die vervolgens in het spel van psychodrama een complete, geïntegreerde ervaring kan worden. Het geheel van de H.E.L.D. wordt ervaren en komt als een integrale rol (biopsychosociaal) beschikbaar voor de klant.

Algemene indruk van ‘De psychodramaturg’

Ik vind het best een pittig boek om te lezen, door de vele theoretische inzichten en begripsbepalingen die met name in de eerste 30 bladzijdes langskomen. De verhalen maken het daarna meer dan de moeite waard. Het boek ademt de rijke ervaring van een waarlijk betrokken ‘professioneel luisteraar’ en smaakt naar meer. Mijn persoonlijke voorkeur zou daarbij zijn meer aandacht voor verhalen, minder nadruk op de wetenschappelijke onderbouwing.